pierzeja wschodnia

nr parzyste

  1. Rewolucji (2-12)
    1. Piotrkowska 2
    2. Piotrkowska 4
    3. Piotrkowska 6
    4. Piotrkowska 8
    5. Piotrkowska 10
    6. Piotrkowska 12
  2. Jaracza (14-32)
    1. Piotrkowska 14
    2. Piotrkowska 16
    3. Piotrkowska 18
    4. Piotrkowska 20
    5. Piotrkowska 22
    6. Piotrkowska 24
    7. Piotrkowska 26
    8. Piotrkowska 28
    9. Piotrkowska 30/32
  3. Narutowicza (34-52)
    1. Piotrkowska 34
    2. Piotrkowska 36
    3. Piotrkowska 38
    4. Piotrkowska 40
    5. Piotrkowska 42
    6. Piotrkowska 44
    7. Piotrkowska 46
    8. Piotrkowska 48
    9. Piotrkowska 50
    10. Piotrkowska 52
  4. Traugutta (54-70)
    1. Piotrkowska 54
    2. Piotrkowska 56
    3. Piotrkowska 58
    4. Piotrkowska 60
    5. Piotrkowska 62
    6. Piotrkowska 64
    7. Piotrkowska 66
    8. Piotrkowska 68
    9. Piotrkowska 70
  5. Moniuszki (72-74)
    1. Piotrkowska 72
    2. Piotrkowska 74
  6. Tuwima (76-98)
    1. Piotrkowska 76
    2. Piotrkowska 78
    3. Piotrkowska 80
    4. Piotrkowska 82
    5. Piotrkowska 84
    6. Piotrkowska 86
    7. Piotrkowska 88
    8. Piotrkowska 90
    9. Piotrkowska 92
    10. Piotrkowska 94
    11. Piotrkowska 96
    12. Piotrkowska 98
  7. Nawrot (100-124)
    1. Piotrkowska 100
    2. Piotrkowska 100a
    3. Piotrkowska 102
    4. Piotrkowska 102a
    5. Piotrkowska 104
    6. Piotrkowska 104a
    7. Piotrkowska 106
    8. Piotrkowska 108
    9. Piotrkowska 110
    10. Piotrkowska 112
    11. Piotrkowska 114
    12. Piotrkowska 116
    13. Piotrkowska 118
    14. Piotrkowska 120
    15. Piotrkowska 122
    16. Piotrkowska 124
  8. Roosevelta (126-144)
    1. Piotrkowska 126
    2. Piotrkowska 128
    3. Piotrkowska 130
    4. Piotrkowska 132
    5. Piotrkowska 134
    6. Piotrkowska 136
    7. Piotrkowska 138/140
    8. Piotrkowska 142
    9. Piotrkowska 144
  9. Piłsudskiego (146-160)
    1. Piotrkowska 146
    2. Piotrkowska 148
    3. Piotrkowska 150
    4. Piotrkowska 152
    5. Piotrkowska 154
    6. Piotrkowska 156
    7. Piotrkowska 158
    8. Piotrkowska 160
  10. Wigury (162-196)
    1. Piotrkowska 162
    2. Piotrkowska 164
    3. Piotrkowska 166
    4. Piotrkowska 168
    5. Piotrkowska 170
    6. Piotrkowska 172
    7. Piotrkowska 174
    8. Piotrkowska 176
    9. Piotrkowska 178
    10. Piotrkowska 180
    11. Piotrkowska 182
    12. Piotrkowska 184
    13. Piotrkowska 186
    14. Piotrkowska 188
    15. Piotrkowska 190
    16. Piotrkowska 192
    17. Piotrkowska 194
    18. Piotrkowska 196
  11. Brzeźna (198-232)
    1. Piotrkowska 198
    2. Piotrkowska 200
    3. Piotrkowska 202
    4. Piotrkowska 204
    5. Piotrkowska 206
    6. Piotrkowska 208
    7. Piotrkowska 210
    8. Piotrkowska 212
    9. Piotrkowska 214
    10. Piotrkowska 216
    11. Piotrkowska 218
    12. Piotrkowska 220
    13. Piotrkowska 222
    14. Piotrkowska 224/226
    15. Piotrkowska 228
    16. Piotrkowska 230/232
  1. Próchnika (1-11)
    1. Piotrkowska 1
    2. Piotrkowska 3
    3. Piotrkowska 5
    4. Piotrkowska 7
    5. Piotrkowska 9
    6. Piotrkowska 11
  2. Więckowskiego (13-27)
    1. Piotrkowska 13
    2. Piotrkowska 15
    3. Piotrkowska 17
    4. Piotrkowska 19
    5. Piotrkowska 21
    6. Piotrkowska 23
    7. Piotrkowska 25
    8. Piotrkowska 27
  3. Zielona (29-45)
    1. Piotrkowska 29
    2. Piotrkowska 31
    3. Piotrkowska 33
    4. Piotrkowska 35
    5. Piotrkowska 37
    6. Piotrkowska 39
    7. Piotrkowska 41
    8. Piotrkowska 43
    9. Piotrkowska 45
  4. 6 Sierpnia (47-63)
    1. Piotrkowska 47
    2. Piotrkowska 49
    3. Piotrkowska 51
    4. Piotrkowska 53
    5. Piotrkowska 55
    6. Piotrkowska 57
    7. Piotrkowska 59
    8. Piotrkowska 61
    9. Piotrkowska 63
  5. A. Struga (65-95)
    1. Piotrkowska 65
    2. Piotrkowska 67
    3. Piotrkowska 69
    4. Piotrkowska 71
    5. Piotrkowska 73
    6. Piotrkowska 75
    7. Piotrkowska 77
    8. Piotrkowska 79
    9. Piotrkowska 81
    10. Piotrkowska 83
    11. Piotrkowska 85
    12. Piotrkowska 87
    13. Piotrkowska 89
    14. Piotrkowska 91
    15. Piotrkowska 93
    16. Piotrkowska 95
  6. Zamenhofa (97-127)
    1. Piotrkowska 97
    2. Piotrkowska 99
    3. Piotrkowska 101
    4. Piotrkowska 103
    5. Piotrkowska 105
    6. Piotrkowska 107
    7. Piotrkowska 109
    8. Piotrkowska 111
    9. Piotrkowska 113
    10. Piotrkowska 115
    11. Piotrkowska 117
    12. Piotrkowska 119
    13. Piotrkowska 121
    14. Piotrkowska 123
    15. Piotrkowska 125
    16. Piotrkowska 127
  7. Mickiewicza (129-163)
    1. Piotrkowska 129
    2. Piotrkowska 131
    3. Piotrkowska 133
    4. Piotrkowska 135
    5. Piotrkowska 137
    6. Piotrkowska 139
    7. Piotrkowska 141
    8. Piotrkowska 143
    9. Piotrkowska 145
    10. Piotrkowska 147
    11. Piotrkowska 149
    12. Piotrkowska 151
    13. Piotrkowska 153
    14. Piotrkowska 155
    15. Piotrkowska 157
    16. Piotrkowska 159
    17. Piotrkowska 161
    18. Piotrkowska 163
  8. Żwirki (165-193)
    1. Piotrkowska 165
    2. Piotrkowska 167
    3. Piotrkowska 169
    4. Piotrkowska 171
    5. Piotrkowska 173
    6. Piotrkowska 175
    7. Piotrkowska 175a
    8. Piotrkowska 177
    9. Piotrkowska 179
    10. Piotrkowska 181
    11. Piotrkowska 183
    12. Piotrkowska 185
    13. Piotrkowska 187
    14. Piotrkowska 189
    15. Piotrkowska 191
    16. Piotrkowska 193
  9. Radwańska (195-225)
    1. Piotrkowska 195
    2. Piotrkowska 197
    3. Piotrkowska 199
    4. Piotrkowska 201
    5. Piotrkowska 203/205
    6. Piotrkowska 207
    7. Piotrkowska 209
    8. Piotrkowska 211
    9. Piotrkowska 213
    10. Piotrkowska 215
    11. Piotrkowska 217
    12. Piotrkowska 219
    13. Piotrkowska 221
    14. Piotrkowska 223
    15. Piotrkowska 225

pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

Piotrkowska 85

nr hip. 767 (do 1850 r. - 135)

 

Z informacji zawartych w Kalendarzu Łódzkim Jana Petersilge, z 1870 r., wynika, że właścicielem nieruchomości na Piotrkowskiej 85 (nr hip. 767) był w tym czasie Franciszek (Franz) Kindermann. Taryfa domów z 1888 r. podaje nadal Franciszka Kindermanna jako właściciela posesji, zaś w roku 1893 wymieniony jest już Edward Kindermann.

Kamienica została zbudowana przez Edwarda Kindermanna w 1897 r. W tym czasie w podwórzu funkcjonowała fabryka materiałów meblowych właściciela.

 

Pod koniec drugiej dekady XX w. nieruchomość przeszła w ręce Arona i Tobjasza Bialera (patrz poniżej) i pozostawała własnością rodziny Bialer do wybuchu II wojny światowej.

 

W okresie międzywojennym mieścił się pod tym numerem Zakład Optyczno-Chirurgiczny Reinholda Rittera, oferujący aparaty elektromedyczne, meble szpitalne, szkło chemiczne i przyrządy laboratoryjne. W latach 1923-24 małżeństwo Klary i Reinholda Ritterów wystawiło willę na ulicy Kopernika 52. Willa istnieje do dzisiaj.

W tym samym czasie funkcjonował tutaj ceniony w Łodzi sklep braci Pawła i Maksa Szwalbe, oferujący galanterię męską.

 

Dokumenty archiwalne:

1893 – „O zatwierdzeniu planu na budowę przez Edwarda Kindermana trzypiętrowej oficyny na pomieszczenie ręcznych warsztatów tkackich i piętrowych zabudowań gospodarczych pod numerem 767 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

http://szukajwarchiwach.pl/39/1/0/4/3080

1896 – „Projekt budowy murowanego, trzypiętrowego, podpiwniczonego domu z poddaszem, podobnych dwóch oficyn, ustępu, a także trzypiętrowej oficyny z pomieszczeniem kantoru na parterze, a magazynami na pozostałych kondygnacjach na nieruchomości Edwarda Kindermana pod numerem 767 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

http://szukajwarchiwach.pl/39/1/0/4/5955/13-14/1

1910 – „Projekt budowy murowanej, trzypiętrowej, podpiwniczonej oficyny mieszkalnej z poddaszem i parterowych zabudowań gospodarczych na nieruchomości właściciela Edwarda Kindermana pod numerem 85/767 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

http://szukajwarchiwach.pl/39/1/0/4/11343/10/1

 

Kindermanowie

Na podstawie zachowanych aktów metrykalnych można przypuszczać, iż do Łodzi przybyli przedstawiciele kilku gałęzi rodziny Kindermannów.

Wspomniany powyżej Kalendarz Łódzki z 1870 r. wymienia kilka nieruchomości, będących w tym czasie własnością rodziny Kindermannów:

  • Edward (Eduard) Kindermann: ulica Zarzewska nr hip. 995 (dz. prawa, nieparzysta strona  Przybyszewskiego, odcinek pomiędzy Przędzalnianą, a Śmigłego-Rydza ),
  • Ernest (Ernst) Kindermann: ulica Piotrkowska nr hip. 741 (dz. Piotrkowska 137),
  • Franciszek (Franz) Kindermann - 3 lokalizacje (oprócz Piotrkowskiej 85):
    • ulica Targowa nr hip. 1184 (dz. Targowa 25-27, blisko skrzyżowania z Nawrot),
    • ulica Główna nr hip. 1276 (dz. lewa, parzysta strona al. Piłsudskiego, środkowa część odcinka pomiędzy Sienkiewicza, a Kilińskiego),
    • ulica Piotrkowska nr hip. 761c (prawdopodobnie błąd w oznaczeniu literowym, powinno być 761e - patrz poniżej).

 

Tkacz, Franciszek  Kindermann senior (1809-1845), pochodził z miejscowości Warnsdorf, leżącej na pograniczu Łużyc i Czech, a jego żona, Wilhelmina z domu Kindt, z Chemnitz w niedalekiej Saksonii. Małżeństwo Kindermannów przyjechał do Łodzi na początku lat 30-tych XIX w., po wcześniejszym, krótkim pobycie w Warszawie (w Warszawie odbył się ślub Franciszka i Wilhelminy). Franciszek senior nie dorobił się majątku, ale prawdopodobnie zapewnił swojemu synowi, Franciszkowi juniorowi, skromny start.

Można przypuszczać, że Ernest i Edward Kindermann byli krewnymi przybyłego z Warnsdorf Franciszka Kindermanna. Edward i Ernest Kindermann odegrali mniejszą rolę w życiu przemysłowym Łodzi. Początek kariery fabrykanckiej zapoczątkował Franciszek junior, a dzieło kontynuowali jego synowie, Gustaw Adolf (1864-1920) i Leopold Rudolf (1869-1917), oraz Juliusz Robert (1866-1932), który rozwinął także własne przedsiębiorstwo na ulicy Łąkowej (dz.Łąkowa 23/25).

 

Franciszek Kindermann junior (1837-1915) urodził się już w Łodzi. Za początek jego działalności uważa się rok 1859, kiedy wraz z żoną, Matyldą z domu Holzschuher, rozpoczął pracę na kilku ręcznych krosnach przy ulicy Przejazd 10 (dz. Tuwima). Działalność przemysłowa, z wykorzystaniem nadal ręcznych krosien, była prowadzona od 1878 r. przy Andrzeja 761e (później Andrzeja 14, dz. Andrzeja Struga 12). Zwieńczeniem kariery Franciszka Kindermanna juniora było rozpoczęcie produkcji w okazałej fabryce, uruchomionej w 1898 r. pod ówczesnym adresem Łąkowej 1 (dz. Andrzeja Struga 61/63) - patrz reklamy prasowe.

 

W kilku słowach warto przybliżyć historię rodzinnego domu Matyldy i Franciszka Kindermannów, w którym wzrastało ich dwanaścioro dzieci i gdzie, w tyle posesji, wzniesiono pierwszą fabrykę.

W latach 1866-68, na froncie parceli przy ulicy Andrzeja, o nr hip. 761e, Franciszek Kinderman junior zbudował parterowy dom mieszkalny. Położenie działki, w sąsiedztwie nieruchomości należącej do gminy wyznaniowej braci morawskich (Andrzeja 761d, później Andrzeja 12), nie było przypadkowe. Żona Franciszka, Matylda, była córką tkacza, Franza Holzschuhera, który przewodniczył łódzkim morawczykom. Pod koniec lat 70-tych XIX w. funkcjonowała już pod tym adresem ręczna tkalnia, zlokalizowana w murowanym obiekcie przemysłowym wystawionym w tyle posesji.  W 1890 r. miejsce starego, parterowego domu frontowego, zajął reprezentacyjny, dwupiętrowy budynek z przyległymi oficynami. Dom Kindermannów został wyburzony w połowie lat 70-tych XX w., w związku z poszerzaniem ulicy Andrzeja Struga. Rozbiórka domu Franciszka i Matyldy została uwieczniona przez łódzkiego fotografa, R. Kasprowicza - zobacz. Oficyna poprzeczna, w której funkcjonowała pierwsza tkalnia, istnieje do dzisiaj.

Zmiana numeracji na ulicy Andrzeja wiąże się z powstaniem drugiego odcinka ulicy Nowo Spacerowej. Odcinek Nowo Spacerowej, pomiędzy Andrzeja i Rozwadowską (dz. Zamenhofa), został wytyczony dopiero w latach 1911-13. Opóźnienie w połączeniu ulicy Spacerowej z istniejącym już w latach 90-tych XIX w. odcinkiem Nowo Spacerowej, pomiędzy Rozwadowską, a ulicą Anny (dz. al. Mickiewicza), wynikało z braku porozumienia ze wspólnotą religijną braci morawskich. Władze Łodzi nie zapewniały właściwej lokalizacji do przeniesienia domu modlitwy braci morawczyków, stojacego przy Andrzeja 12, w miejscu planowanej ulicy. Spór trwał wiele lat i został zakończony w 1910 r. Nowa świątynia powstała przy Pańskiej 56 (dz. Żeromskiego 56). Po przeprowadzeniu ulicy przez działkę braci morawczyków, nr „12” został przesunięty na następną parcelę.

 

Leopold Rudolf Kindermann rozpoczął w 1902 r. budowę secesyjnej willi na ulicy Wólczańskiej 31. Autorem projektu był Gustaw Landau-Gutenteger. Pałacyk powstawał na parceli wniesionej w posagu przez żonę Leopolda, Laurę Elizę Feder, córkę fabrykanta, Henryka Federa. Obiekt w stanie surowym powstał w ciągu 2 lat, ale prace wykończeniowe przeciągały się. Małżonkowie Kindermann zamieszkali przy Wólczańskiej 31 dopiero ok. 1909/10 r. Niewiele lat później, w 1917 r., zmarł Leopold Kindermann. W 1929 r. Eliza, wdowa po Leopoldzie, wyszła powtórnie za mąż za Emila Eiserta, który 3 lata wcześniej rozwiódł się z Jadwigą Neumann, córką warszawskiego przemysłowca. Małżonkowie mieli do dyspozycji dwie wille - Emila (pierwotnie Rudolfa Kellera) przy ulicy Długiej (dz. Gdańska 53) i Elizy, przy Wólczańskiej 31.

W 1911 r., na dokupionej przez Leopolda sąsiedniej działce przy Wólczańskiej 33, rozpoczęto budowę drugiej willi. Obiekt był prawdopodobnie przeznaczony dla teściowej Leopolda, Julii Feder, ale nie wiadomo, czy zążyła tam zamieszkać. Zmarła w 1917 r. W okresie międzywojennym willa przy Wólczańskiej 33 służyła córce Leopolda, Eleonorze Irenie i jej mężowi, Karolowi Steinertowi.

 

Tobiasz Bialer

Można przypuszczać, iż pierwszym obszarem działalności Tobiasza Bialera (wtedy już w spółce z Chaimem Brombergiem) był teren pod ówczesnym adresem Długiej 842 (dz. Gdańska 156), gdzie w obiekcie wystawionym w głębi posesji funkcjonowała tkalnia tasiemek. W pierwszej połowie lat 90-tych XIX w. obiekt tkalni został prawdopodobnie sprzedany spółce Jakuba Kwaśnera i Józefa Lindenfelda, którzy po gruntownej przebudowie dołączyli go do istniejącego już kompleksu tkalni i przędzalni wełny przy ulicy Karola 11 (później również Karola 13, dz. Żwirki 11-13). Co ciekawe, jedyny obiekt przemysłowy Kwaśnera i Lindenfelda, który zachował się do dzisiaj (widoczny od strony ulicy Żwirki 11 i Gdańskiej 156), to budynek stojący w miejscu dawnej tkalni tasiemek Bialera i Bromberga.   

 

Nowa fabryka Tobiasza Bialera i Chaima Bromberga, produkująca tasiemki i sznurki z wełny angorskiej i jedwabiu, została wzniesiona ok. 1894 r. przy Mikołajewskiej 113 (dz. Sienkiewicza 113).

Więcej o fabryce Bialera i Blomberga przy Sienkiewicza 113, można przeczytać na stronie Piotrkowskiej 184.

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Edward Kindermann Fabryka materyj meblowych
  • Henryk Hoser Biuro elektrotechiczne, przedstawicielstwo firmy „Siemens i Halske”
  • Ernets Mogk Magazyn robót ręcznych i towarów galanteryjnych
  • Rozalia Zielke (właśc. A. Böhme) Skład zabawek i sklep galanteryjny
  • Henryk Szmulowicz Fabryka trykotaży i pończoch
  • „Hygiena”Usługi czyszczenia i sprzątania
  • R. Ritter Zakład Optyczno Chirurgiczny
  • „Dynamo” Biuro techniczne
  • Drukarnia Państwowa w Łodzi
  • R. Thomas i D. Rubinstein Dom ekspedycyjno-handlowy
  • B-cia P. i M. Schwalbe Magazyn bielizny męskiej, kapeluszy i galanterji
  • Sz. Hostyk Fabryka wyrobów włókienniczych
  • "FARIS" Fabryka akumulatorów

 


piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone