pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_34

Piotrkowska 34

nr hip. 259a (do 1850 r. – nr 189)

 

Pierwotna, szeroka parcela narożna u zbiegu ulicy Piotrkowskiej i Cegielnianej (dz. Jaracza), obejmowała obecne numery 34 i 36. W środkowej części obszaru frontowego stał parterowy dom drewniany. Taki stan obrazuje plan Józefa Lenartowskiego z 1849 r.

Podział działki dokonał się nie później niż na początku lat 60-tych XIX w. W oparciu o publikację Anny Rynkowskiej "Poczta miasta Łodzi w XIX wieku" należy przyjąć, że pod koniec 1862 r. stał już jednopiętrowy dom narożny, należący do tkacza, Michała Bernowicza. Powołany w grudniu 1862 r. Urząd Pocztowy powiatowy II klasy, w miejsce dotychczasowej Ekspedycji Poczt, działającej razem z poczthalterią u zbiegu ulicy Południowej i Wschodniej (od ok. 1848 r. przy obecnej Rewolucji 16, wcześniej przy Rewolucji 11), rozpoczął działalność w wynajętych pomieszczeniach domu Bernowicza. Na Piotrkowską 34 przeniósł się tylko Urząd Pocztowy, poczthalteria pozostała na ulicy Południowej.

Warto w tym miejscu wyjaśnić strukturę poczty w XIX w. Oto co pisze Anna Rynkowska:

"Najwyższą władzą była Dyrekcja Generalna Poczt Królestwa Polskiego z siedzibą w Warszawie. Stopień niżej to trzy rodzaje pocztamtów, późniejszych urzędów pocztowych, a po nich następowały ekspedycje czyli stacje pocztowe i poczthalterie czyli stacje przeprzęgowe. Kierownikiem ekspedycji był ekspedytor poczt, podlegała mu również poczthalteria. Prowadzący ją poczthalter był kontraktowym dzierżawcą koni, utrzymywał też środki przewozowe. Dochody jego pochodziły z opłat za przewóz poczt oraz z wynajmu koni i powozów, płacił do kasy pocztowej po 15 gr od każdych zarobionych 6 zł polskich (1 zł polski=30 gr=15 kop.). Miał do dyspozycji stangretów czyli pocztylionów, którzy jeździli wozem lub na koniu".

Umowa dzierżawy lokalu przy Piotrkowskiej 34, pomiędzy pocztą, a Bernowiczem, została zawarta na okres od 01 kwietnia 1863 r., do 30 czerwca 1866 r. Urząd Pocztowy przy Piotrkowskiej 34 działał prawdopodobnie dwa lata dłużej, o czym mogą świadczyć ogłoszenia prasowe z 1867 r. MA, oraz informacja z 1868 r. MA, o przeniesieniu Urzędu na ulicę Wschodnią 1416a (dz. Wschodnia 66).

Wspomniana powyżej poczthalteria, funkcjonująca od ok. 1848 r. przy obecnej ulicy Rewolucji 16, została przeniesiona w 1872 r. na ulicę Zawadzką 443 (dz. Próchnika 9) MA.

 

Kalendarz Jana Petersilge na rok 1870 (stan faktyczny z ok. 1868 r.) wymienia Dobranickiego (bez podania imienia) jako właściciela posesji przy Piotrkowskiej 259a. Można przypuszczać, że chodziło o Daniela Dobranickiego lub Jakóba Chaima Dobranickiego.

 

W połowie lat 70-tych XIX w. nieruchomość przy obecnej Piotrkowskiej 34 należała do Mordki Szmula Lipszyca.

W 1875 r. Lipszyc wystawił dwupiętrową kamienicę od strony ulicy Cegielnianej (dz. Jaracza 1). Prawdopodobnie w zbliżonym czasie powstał jednopiętrowy budynek (z czteroosiową elewacją frontową), łączący kamienice na Cegielnianej i Piotrkowskiej. Taki stan zabudowy przedstawia fotografia Eliasza Stummana z drugiej połowy lat 70-tych XIX w. W następnych latach Lipszyc podwyższył frontową kamienicę przy Piotrkowskiej, wraz z łącznikiem, o jedno piętro.

Narożna posesja pozostawała w rękach rodziny Lipszyców jeszcze w latach 20-tych XX w.

 

Pod tym adresem, w końcówce lat 90-tych XIX w., mieścił się skład fabryki Jakóba Serejskiego i Kalmana Birsteina (zobacz poniżej). W latach późniejszych składy mieściły się na Piotrkowskiej 64 i 57.

Spółka "Serejski i Birstein" kupiła pod koniec pierwszej dekady XX w. działkę przy ulicy Spacerowej 39 (dz. al. Kościuszki 39). W 1910 r. złożono projekt budowy trzypiętrowej kamienicy frontowej z przyległymi oficynami.

1910 - "Projekt budowy przez firmę „Serejski i Birstein” murowanego, trzypiętrowego domu z dwoma oficynami i parterowego budynku gospodarczego oraz magazynu pod numerem 39/764 przy ulicy Spacerowej w mieście Łodzi." [zobacz]

W 1914 r. oficjalnym adresem przedsiębiorstwa Serejskiego i Birnsteina była już Spacerowa 39. Taryfa domów z 1920 r. wymienia nadal spółkę jako właścicieli.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Dokumenty archiwalne:

1895 – „Projekt budowy piętrowego budynku gospodarczego z ustępami na nieruchomości pana Lipszyca na rogu ulic Piotrkowskiej i Cegielnianej w mieście Łodzi." [zobacz]

1901 – „O powiększeniu przez Mordkę Szmula Lipszyca trzech okien i przeróbce okna na drzwi w domu pod numerem 34/259 na rogu ulic Cegielnianej i Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. {powinno być: „… pod numerem 34/259a …} [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • J. Brauner Fabryka i skład wyrobów kamgarnowych i kortów
  • Serejski i Birstein Fabryka wyrobów wełnianych
  • M. Storch Skład wyrobów pasmanteryjnych
  • S. Weinreich Fabryka wyrobów bawełnianych
  • J. Berlin Fabryka wyrobów kamgarnowych
  • Tow. Akc. Zakładów Przemysłowych B-ci Baruch w Pabianicach Skład wyrobów fabrycznych
  • M. T. Pikielny Fabryka wyrobów wełnianych
  • I. Frydman i S-ka Fabryka chustek wełnianych i wyrobów włókienniczych
  • Lieberman i Warszawski Fabryka wyrobów wełnianych i bawełnianych

 

 

Firma "Serejski i Birstein"

Spółka "Serejski i Birstein" prowadziła tkalnię wyrobów wełnianych i półwełnianych. Nie posiadała własnej fabryki i podobnie jak wiele łódzkich przedsiębiorstw, dzierżawiła powierzchnie produkcyjne.

Główny okres działalności spółki, przypadający na lata 1903-1913, był związany z dawną fabryką Markusa Kutnera (od ok. 1903 r. przejętą przez Ryski Bank Handlowy), przy ówczesnej ulicy Luizy (vel Ludwiki) 55 (dz. Strz. Kaniowskich 61/63).

1903-13 "Serejski i Birstein, Łódź, ul. Luizy 55, Fabryka wyrobów wełnianych i półwełnianych". [zobacz]

W okresie I wojny światowej podawany jest również adres Spacerowej (Promenada) 3 - zobacz Fabryka przy Spacerowej 3

1917 - "Firma Serejski et Birnstein, Łódź, Promenada 3". [zobacz]

 

Czy przedsiębiorstwo Serejskiego i Birsteina funkcjonowało przy Średniej 81-Południowej 78-80 (dz. Pomorska 81 - Rewolucji 1905 r. 78/80), jak podaje jedno ze współczesnych opracowań? Nie znalazłem potwierdzenia tego faktu, ale jest możliwe, że pierwszy okres działalności, ok. 1897-1902, dotyczył tego adresu.

Na początku lat 90-tych XIX w. właścicielem długiej, wąskiej działki pomiędzy Średnią 81, a Południową 78 był Moszek Engel. W 1892 r. został złożony projekt budowy fabryki.

1892 - "O zatwierdzeniu planu budowy przez Moszka Engel, w mieście Łodzi przy ulicy Południowej pod numerami 389 i 389a, parowej przędzalni wełny i bawełny oraz zainstalowaniu w niej kotła parowego". [zobacz]

Pierwsze zabudowania fabryczne powstały kilka lat później.

1895 - "O zatwierdzeniu planu budowy przez Moszka Engela murowanej, piętrowej przędzalni wełny i bawełny, takiejże przędzalni i kotłowni i murowanego, parterowego magazynu pod numerem 389 przy ulicy Średniej w mieście Łodzi". [zobacz]

Posesja fabryczna przy Średniej/Południowej pozostawała w rękach Engela przez krótki czas. Już w 1897 r. przeszła w ręce Leopolda Lourie.

1897 - "Zdjęty z natury plan murowanej, dwupiętrowej przędzalni z pomieszczeniami maszyny parowej i kotłów parowych, magazynami, kantorem, jak również wybudowanymi bez zezwolenia drewnianymi: wiatą, szopą i ustępami. Wyżej wspomniana przędzalnia, której plan został zatwierdzony przez Rząd Gubernialny 6 października 1892 roku za numerem 8 i 15 czerwca 1893 roku za numerem 32, znajduje się w mieście Łodzi przy ulicy Średniej pod numerem 839. Dawniej należała do Moszka Engla, a obecnie stanowi własność Leopolda Lourie". [zobacz]

W krótkim czasie nieruchomość została powiększona o sąsiednią działkę przy Południowej 80.

Od momentu przejęcia przedsiębiorstwa w  1897 r., zabudowania fabryczne były wykorzystywane zarówno przez właścicieli (Leopold Lourie, oraz "Lurie i S-ka", właściciele Izaak i Aleksander Lurie - fabryka nici i tasiemek), jak i dzierżawione innym podmiotom. W latach 1897-1939 funkcjonowało pod tym adresem kilkadziesiąt firm różnych branż, głównie włókienniczych - zobacz.

 

26 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone