Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone

Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej
Piotrkowska_219
31 marca 2015
Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

Próchnika

Więckowskiego

Zielona

6 Sierpnia

Andrzeja

Zamenhofa

Mickiewicza

Żwirki

pl. Wolności

Radwańska

pl. Wolności

Brzeźna

Rewolucji 1905

Jaracza

Narutowicza

Traugutta

Moniuszki

Tuwima

Nawrot

Roosevelta

Piłsudskiego

Wigury

 

ulica Piotrkowska 219

ulica Piotrkowska 219 nr hip. 700

do 1850 r. nr ½ 205 + ½ 206 zobacz

 

 

Na mocy Protokołu Deklaracyjnego, spisanego we wrześniu 1839 r., połowę placu 205 i połowę placu 206 przy ulicy Piotrkowskiej (dz. Piotrkowska 219) objął tkacz przybyły z Czech, Józef Diesner.

Nowy właściciel zobowiązał się do utrzymywania w ciągłym ruchu fabryki tkanin bawełnianych, składającej się z 6 warsztatów, przy której 6 czeladzi użytych będzie, oraz do wystawienia domu drewnianego gontami krytego, 26 łokci* długości, 16 szerokości, a 5 wysokości trzymającego.

* - 1 łokieć = 0,576 m

W 1861 r. Józef Diesner sprzedał nieruchomość swojemu synowi, Alojzemu Diesner.

 

Przynajmniej od lat 70-tych nieruchomość należała do Józefa John i jego przedsiębiorstwa (zobacz poniżej).

Na froncie, w miejscu parterowego drewniaka, wzniesiono jednopiętrowy budynek mieszkalny – jest już widoczny na rycinie z 1880 r. Pierwotnie dom miał fasadę dziewięcioosiową i przylegał swoim południowym szczytem do parterowego drewniaka pod numerem 221. Na przełomie lat 80-tych i 90-tych XIX w. wyburzono frontowy dom drewniany pod numerem 221, ale plac, odgrodzony parkanem od ulicy, stał przez dłuższy czas pusty- taki stan przedstawia drugie zdjęcie w galerii. Dopiero na początku XX w. dobudowano lewą część budynku frontowego, z fasadą dwuosiową, a pozostały obszar parceli 221 przeznaczono na parkan i bramę wjazdową.

 

Józef John i spadkobiercy

Józef John (ur. 1833) przybył do Łodzi z Czech. Za datę powstania firmy przyjmuje się rok 1866. Początkowo zakład produkował części dla potrzeb włókiennictwa, oraz maszyny rolnicze. W latach 70-tych i 80-tych XIX w. przedsiębiorstwo działało w dwóch spółkach - z Edwardem Berendt, następnie z belgijskim przemysłowcem, Feliksem Mathieu.

Po śmierci założyciela, w 1882 r., zakładem kierowała wdowa po Józefie, Teresa (z domu Piltz, ur. 1847) później jego synowie: Alfred, Adolf i Bruno.

Firma, w której początkowo pracowało ok. 50 robotników, przekształciła się w duże przedsiębiorstwo. W 1896 r. zakład zatrudniał 206 pracowników, a w 1907 r., po utworzeniu dwa lata wcześniej spółki akcyjnej, zatrudnienie wzrosło do 600 osób. Pierwsza wojna światowa, pomimo strat spowodowanych rekwizycjami, nie przeszkodziła dynamicznemu rozwojowi firmy. W niepodległej Polsce, na rozległym terenie pomiędzy ulicą Piotrkowską i Wólczańską, produkowano, m. in., kotły i grzejniki do centralnego ogrzewania, przekładnie i koła zębate, tokarki, gładziarki i wiertarki, walce hutnicze i młyńskie. W drugiej połowie lat 30-tych XX w. S-ka Akc. Budowy Transmisyj i Maszyn i Odlewnia Żelaza "J. John" w Łodzi dysponowała kapitałem 4,8 mln złp (MA).

 

Warto w tym miejscu wspomnieć o mniej znanych inwestycjach spadkobierców Józefa Johna, związanych nie tylko z branżą metalową. Przykładem mogą być obiekty przemysłowe powstałe przy obecnej ulicy Siedleckiej 3.

1898 - "O budowie przez Teresę John w mieście Łodzi przy ulicy Widzewskiej pod numerem 1042 parterowej farbiarni i innych budynków w mieście Łodzi". [zobacz]

1902 - "Projekt dobudowy parterowego szedu celem powiększenia istniejącej wykończalni, murowanego, parterowego magazynu surowych towarów, parterowej kuźni i ślusarni przy wykończalni i farbiarni Otto Hässlera i Teresy John pod numerem 1042/234 przy ulicy Widzewskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Spółka Teresy John i Otto Hässlera nie trwała długo. W okresie międzywojennym zakład funkcjonował już pod szyldem "OTTO HAESSLER Spadkobiercy" (MA).

Farbiarnia i apretura przy Siedleckiej nie była pierwszym mariażem rodziny John z przemysłem włókienniczym. Pod koniec lat 80-tych XIX w., u zbiegu ulicy Długiej i Rozwadowskiej (dz. Gdańska 117 i Zamenhofa), powstała fabryka spółki Vive-John, której udziałowcem był Jakób Vive.

1889 - "O budowie przez "Vive i John" dwupiętrowej przędzalni, parterowej maszynowni i kotłowni, komina, parterowej, z poddaszem wilkowni, piętrowej, podpiwniczonej oficyny mieszkalnej i ustępów na nieruchomości pod numerami 822, 823, 824 przy ulicach Długiej i Rozwadowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Ok. połowy lat 90-tych XIX w. zakład spółki Vive-John przeszedł w ręce Jakóba Wojdysławskiego. Obiekty przy Gdańskiej 117 spłonęły doszczętnie w marcu 1927 r. (MA).

Spadkobiercy Józefa Johna byli również zaangażowani w działalność w branży metalowej, wykraczającą poza macierzyste przedsiębiorstwo przy Piotrkowskiej.

♦ odlewnia żelaza "A. John, Krebs i S-ka", zlokalizowana w podłódzkich Chojnach (później i obecnie ulica Rzgowska 140), funkcjonowała już w latach 90-tych XIX w.

1894 - "Projekt budowy odlewni żelaza na nieruchomości firmy John, Krebs i Ska w Chojnach". [zobacz]

Przed wybuchem I wojny światowej spółka rozpoczęła produkcję kotłów sztreblowych pod nazwą Rosyjska Fabryka Kotłów Sztreblowych (MA).

1913 - "Projekt budowy odlewni żeliwa i zakładu mechanicznego o nazwie „Ruski Strebelwer” oraz murowanych ustępów na nieruchomości położonej przy stacji Łódź-Chojny łódzkiej fabrycznej kolei obwodowej i ulicy Rzgowskiej w osadzie Chojny w powiecie łódzkim należących do Towarzystwa John, Krebs i Spółka". [zobacz]

Firma "A. John, Krebs i S-ka" działała do ok. 1929 r. i została przejęta przez Tow. Akc. J. John.

1929 - "Spis inwentarza majątku firmy A. John, Krebs i Ska przejętego przez Tow. Akc. J. John". [zobacz]

Po II wojnie światowej i nacjonalizacji, produkcję kotłów prowadzono pod szyldem zakładów "Fakora". Pozostałości zabudowań fabrycznych przy Rzgowskiej 140 są obecnie w stanie ruiny (MA).

♦ działające od 1932 r. Centralne Biuro Sprzedaży Kotłów Żeliwnych "CEBEKA" sp. z o.o., powstałe z udziałem "Sp. Akc. St. Weigt" MA (przedsiębiorstwo Stanisława Weigta , działające przy ulicy Senatorskiej 7/9, daw. Senatorska 22).

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Archiwalne dokumenty budowlane:

1888 – „Projekt budowy magazynu parterowego na nieruchomości Johna pod numerami 699, 700-701 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1892 – „O zatwierdzeniu planu na budowę przez spadkobierców Józefa Johna murowanej oranżerii w ogrodzie nieruchomości fabrycznej z istniejącą fabryką budowy maszyn pod No 699, 700 i 701 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1900 – „Projekt nadbudowy piętra z poddaszem, w istniejącym parterowym warsztacie stolarskim, na magazyn modeli [form odlewniczych] oraz budowa kotłowni i maszynowni na nieruchomości J. Johna pod numerami 699, 700 i 701 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1910 – „Projekt na dobudowę przez Towarzystwo Akcyjne "J. John" do istniejącego dwupiętrowego kantoru nowej części tegoż kantoru pod numerami 699-700-701 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Józef John Fabryka maszyn i odlewnia żelaza
  • Tow. Akc. Fabryk Transmisji, Maszyn i Odlewów J. John w Łodzi