Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone

Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej
Piotrkowska_58
26 marca 2015
Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

Próchnika

Więckowskiego

Zielona

6 Sierpnia

Andrzeja

Zamenhofa

Mickiewicza

Żwirki

pl. Wolności

Radwańska

pl. Wolności

Brzeźna

Rewolucji 1905

Jaracza

Narutowicza

Traugutta

Moniuszki

Tuwima

Nawrot

Roosevelta

Piłsudskiego

Wigury

 

ulica Piotrkowska 58

ulica Piotrkowska 58 nr hip. 503

do 1850 r. nr 113

 

 

Na mocy Protokołu Deklaracyjnego, z kwietnia 1832 r., plac nr 113 przy ulicy Piotrkowskiej (dz. Piotrkowska 58) objął tkacz, Antoni Schindler.

Nowy właściciel zobowiązał się do utrzymywania w ciągłym ruchu fabryki bawełniano płuciennej, składającej się z 3 warsztatów, przy której 2 czeladzi użytych będzie, oraz do wystawienia "domu drewnianego gontami krytego.

Pan Antoni nie wywiązał się ze złożonego przyrzeczenia, o czym mówi następny dokument.

 

We wrześniu 1836 r. tkacz przybyły z Czech, Franciszek Liebisch, objął plac po zbiegłem za granicę Antonim Schindler i zobowiązał się do pobudowania, najdalej w przeciągu lat 2, domu drewnianego gontami krytego 26 łokci długości, 14 szerokości, a 4½ łokci wysokości.

W pierwszej połowie lat 70-tych Liebisch wykupił grunt działki.

1872-1874 - "O wykupie czynszu przez Franciszka Libisza z placu nr 113/503 w mieście Łodzi". [zobacz]

 

Pod koniec pierwszej połowy lat 70-tych, po wykupieniu gruntu przez Liebischa, nieruchomość przeszła w ręce Dawida Izraela Freinda (Freunda).

W 1874 r. Freind wystawił dwupiętrową kamienicę frontową, widoczną na dalszym planie drugiego zdjęcia w galerii.

Nadbudowa trzeciego piętra z dachem mansardowym miała miejsce ok. 1912 r. i została wykonana przez spadkobierców Freinda.

Posesja przy Piotrkowskiej 58, należąca do rodziny Freind jeszcze w latach 20-tych XX w., wygląda dzisiaj, niestety, zgoła inaczej. W miejscu kamienicy frontowej i prawej (południowej) oficyny straszy pusty plac. Dawny i obecny stan zabudowy nieruchomości przy Piotrkowskiej 58 dobrze obrazuje refotografia Stefana Brajtera, oraz zestawienie planu Kazimierza Jasińskiego (rok 1917), z planem współczesnym.

 

Warto w tym miejscu dodać, iż w pierwszej połowie lat 90-tych XIX w. Dawid Izrael Freind był również właścicielem nieruchomości u zbiegu ulicy Zgierskiej i Drewnowskiej.

W 1893 r. D. I. Freind wystawił przy ulicy Drewnowskiej 119 (dz. Drewnowska 2) trzypiętrową kamienicę.

1893 - "O zatwierdzeniu przez Izraela Dawida Freinda w mieście Łodzi na rogu Starego Rynku i ulicy Drewnowskiej pod numerami 119, 140 i 141 murowanego, trzypiętrowego, frontowego domu, piętrowych komórek i dwupiętrowej klatki schodowej". [zobacz]

 

Wybrane składy (kantory) funkcjonujące pod adresem Piotrkowskiej 58:

1. Tkalnia mechaniczna Hersza (Hermana) Sachsa, działająca w pierwszej połowie lat 20-tych XX w. przy ulicy Zachodniej 70 (dz. Zachodnia 82), w zabudowaniach fabrycznych wystawionych przez Moryca Prinza (zobacz poniżej). Dalsze losy przedsiębiorstwa Sachsa są związane z sąsiednią kamienicą, przy Piotrkowskiej 56.

2. Fabryka waty i watoliny Abrama Łappa.

3. Fabryka wyrobów włókienniczych (bawełnianych, półwełnianych i jedwabnych) braci Szlamy i Izaaka Kagan, spadkobierców Maurycego Kagana. Przedsiębiorstwo Kaganów, prowadzone wspólnie z braćmi Basiewicz, wykorzystywało obiekty produkcyjne przy Sienkiewicza 61, wystawione przez Janasza Warszawskiego.

 

Poniższe informacje zostały nadesłane przez Panią I. Gadowską.

" W kamienicy przy Piotrkowskiej 58 mieścił się też skład futer Ludwika Pinkusa. Sam Pinkus mieszkał tam z rodziną, żoną Zofią, synem Henrykiem i córką Reginą (Giną). Regina w 1919 r. wyszła za mąż za znanego rzeźbiarza Marka Szwarca. O mieszkaniu Pinkusów i składzie futer pisała Tereska Torres, ich wnuczka, w książce "Pamiętnik na trzy głosy".

Reklamy firmy Pinkusa znaleźć można, m.in., w: „Republika” 1923, nr 212, s.10; „Republika” 1924, nr 265, s.6."

 

Archiwalne dokumenty budowlane:

1891 – „Projekt na budowę przez Dawida Izraela Freinda dwóch murowanych dwupiętrowych oficyn mieszkalnych z poddaszami oraz piętrowego budynku gospodarczego z mieszkaniem dla stróża pod numerem 503 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”.[zobacz]

1993 – „O budowie przez Dawida Freinda murowanych, dwupiętrowych oficyn mieszkalnych i murowanej piętrowej oficyny z przeznaczeniem na warsztat stolarski pod numerem 503 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”.[zobacz]

1899 – „O przeróbce przez Izraela Dawida Freinda drzwi sklepowych na parterze murowanego domu pod numerem 503 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”.[zobacz]

1900 – „ O przeróbce przez Izraela Freinda dwóch okien w domu frontowym i oficynie w mieście Łodzi”.[zobacz]

1906 – „Projekt budowy klatki schodowej i przeróbki okna na drzwi na nieruchomości pod numerem 503/58 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi. Właściciel Freind”.[zobacz]

1911 – „Projekt na przebudowę przez Henocha Freinda sklepów i okien na parterze murowanego, dwupiętrowego domu pod numerem 58/503 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”.[zobacz]

1912 - "Projekt nadbudowy przez Mordkę Freinda trzeciego pietra z poddaszem na murowanym, dwupiętrowym domu i dwóch murowanych, dwupiętrowych oficynach, nadbudowy piętrowej oficyny, powiększenia okien w piętrowym domu i na wszystkich piętrach obu oficyn oraz urządzenia nowych klatek schodowych w oficynach pod numerem 58/503 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

1914 - "Projekt budowy przez Henocha Freinda okien wystawowych i przebudowy parteru w murowanym, trzypiętrowym, z mansardą domu mieszkalnym pod numerem 58 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • M. Cytron Fabryka wyrobów wełnianych i półwełnianych
  • Izrael Blumin Fabryka wyrobów kamgarnowych i wełnianych
  • Tow. Akc. Fabryki Firanek i Wyrobów Koronkowych „M. S. Feinkind” w Warszawie Skład fabryczny
  • F. Papierno, J. Paperno i S-ka Fabryka wyrobów kamgarnowych
  • M. Silberszac Fabryka wyrobów wełnianych
  • A. L. Łapp Fabryka waty
  • N. Rapeport Fabryka wyrobów wełnianych
  • „Palatyn” Paul Kessler i S-ka Skład farb do tkanin
  • Samuel Weinberg Kantor wymiany i loterji
  • M. Kopałowski, I. Ringart i H. Lipszyc Skład towarów wełnianych
  • Biuro ekspedycyjno przewozowe
  • I. Prywin i H. Finkiel Fabryka wyrobów wełnianych
  • J. Ader i S. Nadel Fabryka wyrobów włókienniczych
  • B-cia S. i J. Kagana S-cy Przemysł włókienniczy
  • Ludwik Pinkus Skład futer

 

 

Moryc (Maurycy) Prinz

Już w latach 80-tych XIX w. posesja pod ówczesnym adresem Zachodniej 268c, później Zachodniej 70 (dz. Zachodnia 82), należała do Moryca Prinza. W wystawionych zabudowaniach funkcjonowała mechaniczna przędzalnia wełny i odpadków bawełnianych (MA). Obiekty fabryczne Prinza wielokrotnie płonęły, o czym możemy przeczytać w dzienniku "Rozwój", przy okazji pożaru jaki wybuch w sierpniu 1910 r. (MA).

1890 - "O budowie przez Moryca Printza spalonej, trzypiętrowej przędzalni pod numerem 268 przy ulicy Zachodniej w mieście Łodzi". [zobacz]

1910-11 - "Projekt odbudowy przez Moryca Printza murowanej, trzypiętrowej przędzalni pod numerem 70/268c przy ulicy Zachodniej w mieście Łodzi". [zobacz]

Posesja przy Zachodniej 70, do 1893 r., stanowiła teren zabudowany wyłącznie obiektami przemysłowymi. Moryc Prinz mieszkał nieopodal, w należącej do niego kamienicy u zbiegu ulicy Spacerowej i Benedykta (dz. al. Kościuszki 13). Dwupiętrowy budynek, wystawiony już w 1873 r. przez Milscha, jest widoczny na fotografii Eliasza Stummana z drugiej połowy lat 70-tych XIX w., oraz na planie Rudolfa Micińskiego z 1877 r.

W 1893 r., zgodnie z łódzkim zwyczajem, Prinz wybudował dom przy fabryce, a kamienica przy Spacerowej, wraz z okazałą posesją kończącą się na ulicy Wólczańskiej, przeszła w ręce braci Bukiet.

1893 - "O zatwierdzeniu planu budowy przez Moryca Printza w mieście Łodzi przy ulicy Zachodniej pod numerem 268c murowanego, dwupiętrowego domu mieszkalnego z poddaszem i piwnicami i z taką samą oficyną". [zobacz]

Dom frontowy Prinza, z charakterystyczną werandą (być może kuczką) na szczycie pierwszego piętra, możemy jeszcze zobaczyć na fotografii z lat 60-tych XX w. (MA). Jeden z budynków fabrycznych prezentują kadry z filmu "Śródmieście Łodzi - kwiecień 1972" (MA), a całą posesję przy Zachodniej 70 przedstawia plan Wł. Starzyńskiego (MA).

Po I wojnie światowej postać Moryca Prinza ginie z kart historii łódzkiego przemysłu. W okresie międzywojennym budynki fabryczne przy Zachodniej 70 były wykorzystywane przez różne podmioty, między innymi:

  • Gustaw Kaffeman - fabryka chustek jedwabnych i półjedwabnych,
  • Berek Horowicz - przędzalnia mechaniczna,
  • Mendel Openhajm - mechaniczna tkalnia zarobkowa,
  • Herc Grunberg - pończoszarnia mechaniczna,
  • Rajzla Brukier - mechaniczna wytwórnia wyrobów dzianych,
  • firma H. Skowron- Esbe- Bobo - mechaniczna wytwórnia wyrobów dzianych,
  • Fabryka Pończoch F. Kublik i S-ka, po nacjonalizacji w 1952 r. Oddziału V Państwowych Zjednoczonych Zakładów Przemysłu Pończoszniczego Nr 3 w Łodzi.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz