Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone

Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej
Piotrkowska_49
29 marca 2015
Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

Próchnika

Więckowskiego

Zielona

6 Sierpnia

Andrzeja

Zamenhofa

Mickiewicza

Żwirki

pl. Wolności

Radwańska

pl. Wolności

Brzeźna

Rewolucji 1905

Jaracza

Narutowicza

Traugutta

Moniuszki

Tuwima

Nawrot

Roosevelta

Piłsudskiego

Wigury

 

ulica Piotrkowska 49

ulica Piotrkowska 49 nr hip. 785

do 1850 r. nr 117

 

 

Zaczęło się niezbyt szczęśliwie.

W 1830 r. urzędnik Magistratu pisał z powodu że Franciszek Gitler, tkacz, obrawszy sobie do zabudowania plac w nowej osadzie rękodzielniczej tutejszego miasta pod Nº 117 [Piotrkowska 49] w ulicy Piotrkowskiej, takowego, nie będąc w możności, zabudowania zaniechał i zupełnie z miasta wyprowadził się.

 

Następny Protokoł Deklaracyjny podpisał w kwietniu 1832 r. tkacz przybyły z Saksonii, Anton Schinert, który zobowiązał się do utrzymywania w ciągłym ruchu fabryki bawełniano płócienniczej składającej się z 3 warsztatów tkackich, oraz do wystawienia domu drewnianego gontami krytego 26 łokci długości [1 łokieć = 0,576 m], 16 łokci szerokości i 5 łokci wysokości.

Trudno powiedzieć jak sprawy się miały z "fabryką" Pana Schinerta, ale domu nie wybudował.

 

Jak to się mówi, do 3 razy sztuka.

W Protokole z września 1838 r. tkacz wyrobów bawełnianych ze Śląska, Ferdynand Uman, stwierdza, że pobudował już dom z drzewa, z własnego funduszu, w lasach prywatnych zakupionego, oraz zobowiązuje się do prowadzenia fabryki wyrobów bawełnianych składającej się z 3 warsztatów przy której 2 czeladników użytych będzie.

Pan Ferdynand dotrzymał słowa i prowadził bawełniane "przedsiębiorstwo" przy Piotrkowskiej 49 przez następne 7 lat.

 

Na mocy kontraktu z marca 1845 r. Uman sprzedał nieruchomość Martinowi Langhoff, zaś ten, już we wrześniu 1846 r., sprzedał posesję Fryderykowi Sperling - zobacz rodzina Sperling.

Zobacz przedstawicieli rodziny Sperling na Piotrkowska Tree.

 

Kolejnym kontraktem, który został podpisany w październiku 1849 r., Sperling sprzedał nieruchomość Traugottowi Ernestowi Halang (zobacz poniżej rodzina Halang). Z umowy dowiadujemy się, że na froncie Piotrkowskiej stał dom z drzewa mieszkalny, pod gontami, mający długości łokci 23, szerokości łokci 15, a wysokości łokci 4.

Kalendarz Jana Petersilge na rok 1870 wymienia nadal Halanga jako właściciela nieruchomości.

W latach 60-tych Traugott Ernest Halang był również właścicielem nieruchomości przy Piotrkowskiej 18 i 59.

 

Kiedy wystawiono pierwszą, jednopiętrową kamienicę frontową, widoczną na zdjęciu E. Stummana z drugiej połowy lat 70-tych (trzecie zdjęcie w galerii).

Nie dotarłem jeszcze do dokumentów związanych bezpośrednio z budową kamienicy, ale natrafiłem na ciekawe pismo Henrietty Fischer, właścicielki sąsiedniej, narożnej posesji przy Piotrkowskiej 47. W 1865 r., w podaniu do Magistratu, Pani Henrietta pisze: z powodu nowo wzniesionego domu w sąsiedztwie moim zostały zasłonięte od światła okna w bocznej górnej stancyji. Upraszam przeto najuprzejmiej W-go Prezydenta o pozwolenie wyrżnięcia w dachu nowych 2 okien od strony podwórza do pomieszczań mieszkania sposobem facyjaty.

I mamy odpowiedź. Pierwszą, jednopiętrową kamienicę przy Piotrkowskiej 49 zbudował Traugott Ernest Halang w 1865 r.

 

W latach 70-tych XIX w. nieruchomość przeszła w ręce Dawida Prussaka (zobacz poniżej). Nowy właściciel wykreślił gminę miasta Łodzi z hipoteki nieruchomości.

1878-1879 - "O wykupie czynszów przez Dawida Prussaka z gruntu nr 117/785 w mieście Łodzi". [zobacz]

Dokumenty budowlane z 1888 r. wymieniają już kamienicę dwupiętrową.

 

W latach 90-tych XIX w., do ogłoszenia upadłości w 1901 r., mieścił się pod tym adresem skład Tow. Akc. Przemysłowego Władysława Barucha. Obiekty przemysłowe Barucha zostały wystawione pod ówczesnym adresem Nowo Cegielnianej 15 (dz. Więckowskiego 43/45, róg Lipowej).

1893 - "O zatwierdzeniu planu budowy przez Władysława Barucha murowanej, trzypiętrowej, podpiwniczonej tkalni, parterowego budynku gospodarczego ze stajnia, ustępów i stróżówki pod numerem 729 na rogu przedłużenia ulicy Cegielnianej i ulicy Lipowej w mieście Łodzi". [zobacz]

Po 1901 r. zabudowania fabryczne Barucha przejęło Tow. Akc. Manufaktury Wełnianej "Saksonia", które funkcjonowało przy Nowo Cegielnianej 15 już wcześniej, od 1897 r.

Ok. 1911 r. posesja fabryczna przeszła w ręce spadkobierców Dawida Prussaka.

 

Dokumenty archiwalne:

1888/89 – „O budowie przez Dawida Prussaka murowanej, dwupiętrowej oficyny ze strychem - magazyny towarów na nieruchomości pod numerem 785 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1900 – „Projekt przebudowy okien sklepowych i obniżenia podłogi w domu właściciela Dawida Prussaka pod numerem 785/43 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • E. Lotha Kapelusze słomkowe i filcowe
  • Frumkin i S-ka Skład w mieście Łodzi
  • Tow. Akc. Przemysłowe Władysława Barucha Skład fabryczny
  • „Prowodnik” Skład linoleum
  • B-cia Rawscy Fabryka wyrobów kamgarnowych
  • Dominium Rogów Mleczarnia
  • Dawid Prussak Skład wełnianej manufaktury
  • Adolf Neugebauer i S-ka Fabryka tkanin metalowych i ogrodzeń drucianych
  • A. J. Tyber Skład papieru, tektury i materiałów piśmiennych
  • Arnold Brawerman Skład rowerów i maszyn do szycia
  • „Republika”i „Express Wieczorny Ilustrowany” Wydawnictwo

 

 

rodzina Halang

Traugott Ernest Halang (ur. ok. 1825 w Reichenbach w Saksonii, zm. 1872 akt 790), syn Gottlieba i Krystyny Hauptmann, przybył z rodzicami do Łodzi w latach 30-tych XIX w. W 1847 r. (akt 38) ożenił się z Joanną Krystyną Michel.

 

 

Dawid Prussak

Dawid Prussak (1845-1909) przyjechał do Łodzi do swojego starszego brata, wtedy już uznanego fabrykanta, Abrama Prussaka. W latach 70-tych XIX w., w oficynach Piotrkowskiej 49, Dawid prowadził ręczną tkalnię wyrobów wełnianych, zatrudniającą ponad 30 robotników. Na początku lat 90-tych XIX w., przy produkcji kołder i wyrobów wełnianych, pracowało tam blisko 90 robotników.

W 1891 r. Dawid Prussak kupił na licytacji (MA) teren pomiędzy ulicą Zachodnią i Wólczańską, pod późniejszym adresem Zielonej 13, obecnie Wólczańskiej 14/16, należący wcześniej do Szymona Heymana (zobacz poniżej).

1892 - "O budowie przez Dawida Prussaka: 1.) nowej części i odbudowie po pożarze dawnej części trzypiętrowej przędzalni, 2.) parterowego magazynu, 3.) parterowej maszynowni, 4.) parterowego kantoru i 5.) dwupiętrowego domu mieszkalnego i takiejże oficyny na nieruchomości fabrycznej pod numerami 786b, 786c 270b i 269a na rogu ulic: Zachodniej, Zielonej i Wólczańskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

 

Szymon Heyman

W prezentowanym powyżej dokumencie budowlanym jest mowa, między innymi, o "odbudowie po pożarze dawnej części trzypiętrowej przędzalni". Żeby dowiedzieć się więcej o wzmiankowanym pożarze, musimy cofnąć się o 7 lat, do października 1885 r. (MA). Z informacji prasowych dowiadujemy się, że spłonęła przędzalnia i tkalnia Szymona Heymana,  w latach 70-tych właściciela i współwłaściciela (z Józefem Landau) nieruchomości przy Piotrkowskiej 46 i 48. Mało wiemy zarówno o fabryce, jak i osobie Heymana, a była to ważna postać na mapie Łodzi lat 70-tych i 80-tych XIX w.

Pierwsze obiekty przemysłowe Heymana, pomiędzy Zachodnią i Wólczańską, powstały w latach 70-tych. Rozwój zakładów widać na porównaniu planów Rudolfa Micińskiego z 1873 i 1877 r. Następne lata przyniosły kolejne inwestycje.

1878-79 - "O zatwierdzeniu planu na nadbudowę przez Szymona Heimana murowanej trzypiętrowej przędzalni pod nr 786a w mieście Łodzi". [zobacz]

Końcowy kształt fabryki, już nieczynnej, przedstawia plan z 1888 r. (MA), stanowiący fragment dokumentacji budowlanej innego obiektu. O zaniechaniu odbudowy pogorzeliska informuje Kalendarz Łódzki z 1888 r. (MA).

Szymon Heyman był znanym i cenionym członkiem łódzkiej społeczności żydowskiej. Poniżej kilka działań, w których uczestniczył i funkcji, które piastował:

  • jeden z członków Dozoru Bożniczego w latach 1876-84, obok Abrama Prussaka, Joachima Silbersteina, Jakuba Dobranickiego i Moszka Weisa,
  • jedyny, poza Hermanem Konstadtem, żydowski przedstawiciel członków założycieli Łódzkiej Straży Ogniowej Ochotniczej,
  • członek komitetu Towarzystwa Kredytowego m. Łodzi,
  • członek komitetu Stowarzyszenia Pielęgnowania chorych, obok Markusa Silbersteina, L. Friedlandera i Jakuba S. Goldmana.

Pewną ciekawostkę, ze względu na osobę autora, stanowi podziękowanie, jakie ukazało się na łamach "Dziennika Łódzkiego", w związku z pożarem zakładu Heymana (MA).

Rozległy teren fabryczny Heymana, ze zniszczonymi przez pożar budynkami produkcyjnymi, przeszedł w ręce Dawida Prussaka. Nowy właściciel odbudował spaloną fabrykę i wystawił nowe obiekty przemysłowe.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz