Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone

Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej
Piotrkowska_33
28 marca 2015
Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

 

ulica Piotrkowska 33

ulica Piotrkowska 33 nr hip. 269

do 1850 r. nr 197

 

Plan Józefa Lenartowskiego z 1849 r. przedstawia teren po zachodniej stronie Piotrkowskiej, pomiędzy obecną ulicą Więckowskiego i Zieloną, jako białą plamę, bez zaznaczonych parceli. Obszar ten, z wyjątkiem dwóch płytkich działek przy Piotrkowskiej 29 i 31, określany mianem "gruntów staromiejskich", należał do mieszkańców dawnej, rolniczej Łodzi. Ze względu na wygórowane ceny, nie doszło do wykupu terenu przez Rząd Gubernialny, a prywatna sprzedaż szła opornie.

Nietypowy, ukośny przebieg posesji tej części Piotrkowskiej jest pozostałością po pierwotnym przebiegu gruntów rolnych.

 

Spośród 7 posesji przy Piotrkowskiej 33-45, nieruchomość przy Piotrkowskiej 33 pozostawała najdłużej, do początku lat 60-tych XIX w., w rękach łódzkich mieszczan.

Przynajmniej od początku lat 50-tych XIX w. nieruchomość przy obecnej Piotrkowskiej 33 należała do Kacpra Lipińskiego.

W drugiej połowie lat 50-tych, po śmierci Kacpra, nieruchomość przeszła w ręce jego sukcesorów.

 

Na początku lat 60-tych spadkobiercy Kacpra, wśród nich jego syn, Tomasz Lipiński, sprzedali nieruchomość Wincentemu Simma i Augustowi Stephanus.

Nowi właściciele kupili nieruchomość razem z ziemią, tzw. "nieruchomość dziedziczną", w odróżnieniu od "nieruchomości wieczysto-czynszowej", której grunt należał do łódzkiej gminy.

 

Pod koniec lat 60-tych nieruchomość należała do Józefa Ludwiga, szwagra Augusta Stephanusa.

 

Na początku lat 70-tych nieruchomość przeszła w ręce kupca, Icka Joskowicza.

Na szerokiej działce, w latach 1872-75, Joskowicz wystawił okazałą, dwupiętrową kamienicę, widoczną na fotografii Eliasza Stummana (drugie zdjęcie w galerii).

Podwyższenie kamienicy frontowej o jedno piętro, planowane w 1910 r., nie zostało zrealizowane (projekt elewacji frontowej przedstawia trzecie zdjęcie w galerii). Podwyższenie budynku frontowego nastąpiło wiele lat później, ok. 1936 r. (MA), kiedy właścicielem nieruchomości był J. Blub. Nowa elewacja nawiązywała do modnego w latach 30-tych modernizmu.

 

W latach 70-tych XIX w. działała przy Piotrkowskiej 33 apteka Fryderyka Müllera, funkcjonująca wcześniej przy Piotrkowskiej 132.

 

W początkach XX w. mieściło się tutaj 8 sklepów od frontu i 15 w oficynach.

 

Pod koniec stycznia 1936 r. w sklepie frontowym przy Piotrkowskiej 33 eksplodowała bomba. Tym razem obyło się bez ofiar, ale skład szkła i porcelany Samuela Wintera uległ zniszczeniu. Elewację sklepu Wintera po wybuchu prezentuje czwarte zdjęcie w galerii.

W pierwszych miesiącach 1936 r. próbowano przeprowadzić 4 zamachy, wymierzone w przedstawicieli społeczności żydowskiej. Sprawcami byli członkowie ugrupowań endeckich. Wydarzenia relacjonowała "Ilustrowana Republika (MA).

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Księgi Adresowe

 

 

Zachodnia 66-68 (dz. Zachodnia 78-80)

Nieruchomość Icka Joskowicza przy Piotrkowskiej 33, to tylko część rozległego obszaru, jaki stał się jego własnością w latach 70-tych XIX w. Od strony ulicy Zachodniej, poza dochodzącą do niej tylną częścią posesji Piotrkowskiej 33, w rękach Joskowicza była również tylna część sąsiedniej posesji, przy Piotrkowskiej 31. Okazałe "królestwo" Pana Icka, zaznaczone kolorem czerwonym na planie Wł. Starzyńskiego (MA), obejmowało Zachodnią 66-68 (dz. Zachodnia 78-80).

 

Pomiędzy ulicą Piotrkowską, a Zachodnią, w latach 70-tych XIX w., powstał poprzeczny obiekt ręcznej tkalni. Według projektu z 1882 r. dobudowano do niego, po stronie północnej, piętrową mykwę, którą później podwyższono i przeznaczono na cele przemysłowe, na końcu mieszkalne - obiekt zachował się do dzisiaj (zobacz).

Trudno powiedzieć, czy posesja fabryczna Icka Joskowicza służyła pierwotnie produkcji właściciela, ale na pewno była wykorzystywana przez firmy należące do przedstawicieli rodziny Joskowicz.

W następnych latach wzniesiono kolejne budynki fabryczne i magazynowe, a produkcję, wtedy już tkalni i przędzalni, zmechanizowano.

Na początku lat 90-tych XIX w. funkcjonowała tam przędzalnia odpadków bawełnianych, tkalnia pruneli i wyrobów bawełnianych Fryderyka Eisenbrauna, zatrudniająca 185 robotników pracujących przy 62 warsztatach mechanicznych (MA).

Stan zabudowy na koniec XIX w. dobrze obrazuje poniższy dokument.

1897 - "Plan przebudowy istniejących schodów na murowane, dobudowy murowanych schodów, schodów ewakuacyjnych, przebudowy niektórych okien na drzwi, urządzenia sklepienia na parterze mechanicznej przędzalni i tkalni oraz zdjęty z natury plan: dwóch, dwupiętrowych, a częściowo trzypiętrowych, podpiwniczonych oficyn mieszkalnych, dwupiętrowego z poddaszem i częściowo podpiwniczonego domu frontowego, trzypiętrowego z poddaszem i częściowo podpiwniczonego domu poprzecznego, trzypiętrowej mechanicznej przędzalni i tkalni, dwupiętrowej z poddaszem i piwnicami ręcznej tkalni, kotłowni i maszynowni, komina, schodów przy piętrowym budynku gospodarczym, w którym na pietrze mieści się magazyn i innych na nieruchomości Icka Joskowicza pod numerami 268, 269 przy ulicach Piotrkowskiej i Zachodniej w mieście Łodzi". [zobacz]

Informacja prasowa o groźnym pożarze, jaki wybuchł na posesji Joskowicza w lipcu 1899 r. (MA), wymienia także niektóre firmy działające na tym terenie.

Zrozumiała tendencja do likwidowania przemysłu w ścisłym centrum miasta, spowodowała wygaszanie produkcji również u Joskowiczów. Hale fabryczne zamieniano na powierzchnie mieszkalne (MA), budowano nowe kamienice.

 

W okresie I wojny światowej front ulicy Zachodniej 66-68 był już zabudowany (MA).

Na początku lat 30-tych okresu międzywojennego nastąpił podział nieruchomości Joskowiczów, co umożliwiło późniejszą sprzedaż poszczególnych części.

1930 - "Podział nieruchomości położonej przy ul. Zachodniej 68, stanowiącej własność ob. Joskowicza". [zobacz]

Można przypuszczać, że przynajmniej nieruchomości przynależne Zachodniej 66 pozostały w rodzinie Joskowiczów do wybuchu II wojny światowej.

Widok kamienic frontowych Joskowiczów przy ulicy Zachodniej możemy jeszcze zobaczyć na zdjęciach wykonanych na krótko przed zniwelowaniem tego terenu (MA).

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

 

PODWÓRKA ULICY PIOTRKOWSKIEJ - Piotrkowska 33

Zdjęcie W. Pfeiffera z 1937 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łodzi, oraz zdjęcie współczesne z 2014 r. - zobacz

 

Archiwalne dokumenty budowlane:

1889 - "O budowie przez Icka Joskowicza dwupiętrowej oficyny mieszkalnej z poddaszem pod numerem 269 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

1892 - "O zatwierdzeniu planu na budowę przez Icka Joskowicza murowanego, trzypiętrowego domu mieszkalnego z takąż oficyną i piętrowych zabudowań gospodarczych pod numerem 269 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

1910 – „Projekt na nadbudowę przez Abrama Joskowicza trzeciego piętra nad dwupiętrowym, murowanym domem i dwóch oficyn pod numerem 33/269 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Adolf Rosenthal Skład towarów galanteryjnych
  • S. H. Ciesielski Skład lamp i naczyń kuchennych
  • Szymon Urbach Zakład optyczno-elektryczno-techniczny
  • T. Finkelhaus Skład mebli żelaznych i wózków dziecięcych
  • B. Opoczyński Fabryka trykotów i chustek
  • M. Żytnicki Biuro próśb i zażaleń
  • N. B. Mirtenbaum Magazyn wyrobów gumowych, ceratowych i kauczukowych
  • J. Rajsfeld Oświetlenie gazożarowe
  • Richard Wildt Perfumeria
  • A. Binke Sprzedaż szyb i luster
  • M. Stein Magazyn okryć damskich
  • Sz. Zaklikowski Agent ubezpieczeniowy
  • Miechowski i Wajnberg Przemysł włókienniczy
  • Sz. Szac Fabryka wyrobów włókienniczych
  • M. Tow Fabryka wyrobów włókienniczych

Próchnika

Więckowskiego

Zielona

6 Sierpnia

Andrzeja

Zamenhofa

Mickiewicza

Żwirki

pl. Wolności

Radwańska

pl. Wolności

Brzeźna

Rewolucji 1905

Jaracza

Narutowicza

Traugutta

Moniuszki

Tuwima

Nawrot

Roosevelta

Piłsudskiego

Wigury