Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone

Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej
Piotrkowska_119
30 marca 2015
Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

 

ulica Piotrkowska 119

ulica Piotrkowska 119 nr hip. 750

do 1850 r. nr 152

 

 

Na mocy Protokołu Deklaracyjnego, spisanego w lutym 1835 r., plac nr 152 przy ulicy Piotrkowskiej (dz. Piotrkowska 119) objął tkacz przybyły ze Śląska, Gottlob Hanke.

 

Nowy właściciel zobowiązał się do utrzymywania w ciągłym ruchu fabryki wyrobów bawełnianych i lnianych, składającej się z 2 warsztatów, przy której 1 czeladnik użyty będzie, oraz do wystawienia domu drewnianego.

 

Stosownie do protokółu z marca 1842 r., Hanke sprzedał nieruchomość majstrowi tkackiemu, Franciszkowi Fibiger.

Na froncie Piotrkowskiej stał w tym czasie dom drewniany mieszkalny pod gontami mający długości łokci* 26, szerokości łokci 14, a wysokości łokci 4 nowej miary polskiej.

* - 1 łokieć = 0,576 m

 

Zgodnie z protokołem z maja 1846 r., Rozyna Fibiger, wdowa po Franciszku, sprzedała nieruchomość sąsiadowi, Sewerynowi Liesel.

Żoną Seweryna Liesela była Amalia Fibiger (ślub 1839 akt 20), córka Franciszka z pierwszego małżeństwa.

 

Zgodnie z Kontraktem pod dniem 22 marca/3 kwietnia 1860 r. Nr 1713 nieruchomość kupił aptekarz Juliusz Knoll (1819-1903). W miejscu frontowego drewniaka, posiłkując się pożyczką bankową, Knoll wystawił parterowy dom murowany.

W styczniu 1862 r. Juliusz Knoll sprzedał połowę nieruchomości aptekarzowi Marcelemu Kuźnickiemu, ten zaś, w sierpniu tego samego roku, odsprzedał ją Juliuszowi Knoll. Może kiedyś poznamy okoliczności tej dziwnej transakcji.

W lutym 1853 r. Juliusz (metrykalnie Erazm Juliusz) Knoll poślubił Szarlottę Ludwikę Geyer (akt 29), córkę Ludwika Geyera. W tym czasie małżonkowie mieszkali w domu przy Piotrkowskiej 98. Córka Juliusza i Szarlotty, Anna, wyszła za mąż za znanego łódzkiego cukiernika i restauratora Aleksandra Roszkowskiego.

 

Zgodnie z informacjami zawartymi w taryfach domów, w latach 1870-1888 właścicielem posesji był Henryk Hintz, brat Leopolda Hintza.

 

Pod koniec lat 80-tych nieruchomość przeszła w ręce Zygmunta Jarocińskiego (zobacz poniżej).

Taryfa domów z 1920 r. wymienia jako właściciela Alberta Jarocińskiego, syna Zygmunta.

 

W podwórzu funkcjonowała fabryka Bernarda Neprosa.

 

 

Dokumenty archiwalne:

1895 – „Plan rozmieszczenia sieci przewodów i dynamomaszyny do budowanego oświetlenia elektrycznego i silnika elektrycznego na nieruchomości N 750 Alberta Jarocińskiego, dzierżawionej przez Bernarda Nieprosa, przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Bronisław Gnieliński Fabryka mydła
  • B. Nepros i S-ka Dom agenturowo-komisowy artykułów technicznych
  • Adolf Ereciński Fabryka wyrobów metalowych
  • A. Neumann Remiza „Bristol” Wynajem karet i powozów
  • Wędrychowski i S-ka Zakłady kotlarskie i mechaniczne
  • I. H. Goldminc Sklep bławatny
  • S. Dominiak Zakład ślusarsko-mechaniczny

 

 

Zygmunt Jarociński (1823-1909) przybył do Łodzi z Kalisza. W rodzinnym mieście terminował u Ludwika Mamrotha jako subiekt handlowy. Łódzka kariera kupiecka Jarocińskiego, podobnie jak Hermana Konstadta i Jakuba Dobranickiego, miała swój początek na ulicy Nowomiejskiej. W grudniu 1864 r. Jarociński kupił nieruchomość przy Piotrkowskiej 238 (później Nowomiejska 238 i Nowomiejska 3), ze stojącym na froncie parterowym domem drewnianym. Już w marcu 1865 r. nowy właściciel wystąpił do Magistratu z prośbą o wyrażenie zgody na wystawienie dwupiętrowej kamienicy frontowej z dwiema oficynami. Przy Nowomiejskiej 3 Jarociński otworzył firmę handlową, której reklamę możemy przeczytać w kalendarzu Jana Petersilge na rok 1870:

Mój istniejący od roku 1851 stale zaopatrzony skład towarów krajowych i zagranicznych, bawełnianych, lnianych i wełnianych. Skład główny wybornie drukowanego katunu z fabryki B. Müllera w Turku. Ulica Piotrkowska 238, w moim własnym domu Sigismund Jarociński.

 

Dochody z dobrze prosperującej działalności handlowej pozwoliły Zygmuntowi Jarocińskiemu rozpocząć działalność przemysłową. Jej początek nadszedł późno, dopiero w 1888 r., kiedy Jarociński kupił od Edwarda Herbsta, zięcia Karola Scheiblera, obszar fabryczny przy ulicy Targowej 1232-1233 (dz. Targowa 28/30).

Plany Rudolfa Micińskiego z 1873 i 1877 r. przedstawiają jeszcze puste parcele 1232 i 1233. Na przełomie lat 70-tych i 80-tych XIX w. teren należał do Józefa Stegmana. Prawdopodobnie dopiero następny właściciel, Leon Werner, wystawił  w tym miejscu pierwsze budynki fabryczne. W 1884 r. Werner sprzedał nieruchomość Edwardowi Herbstowi za 60 tys. rubli.

W krótkim czasie, w nowych i rozbudowanych obiektach przemysłowych, ruszyła produkcja tkanin ubraniowych czesankowych, półwełnianych i bawełnianych.

1888 - "Projekt dobudowy przez Zygmunta Jarocińskiego parterowej tkalni pod numerami 1232 i 1233 przy ulicy Targowej w mieście Łodzi". [zobacz]

1891 - "Projekt budowy przez Zygmunta Jarocińskiego murowanego, dwupiętrowego magazynu pod numerami 1232 i 1233 przy ulicy Targowej w Łodzi". [zobacz]

Po śmierci założyciela w 1909 r., przedsiębiorstwem kierowali synowie - Albert (1856-1923) i Stanisław (1852-1934).

Produkcja była prowadzona również w innych częściach Łodzi, między innymi w dawnej fabryce Ewalda Kerna, przy Karola 17 (dz. Żwirki 17), oraz w dawnej fabryce Markusa Kutnera, przy Luizy vel Ludwiki 55 (dz. Strz. Kaniowskich 61/63).

W 1929 r. firma uzyskała status spółki akcyjnej.

W 1934 r., po śmierci Stanisława, rodzina Jarocińskich sprzedała swoje udziały w spółce.

W 1941 r. fabrykę kupił (przejął?) Adolf  Kebsch jr. (zobacz poniżej), właściciel zakładów pończoszniczych przy Sienkiewicza 65.

Fabryka Zygmunta Jarocińskiego na witrynie fabrykiprl.pl - zobacz.

 

Na uwagę zasługuje działalność filantropijna Zygmunta Jarocińskiego. Najlepszym jej przykładem jest gmach żydowskiej szkoły rzemieślniczej „Talmud Tora”, na ulicy Średniej 46/48 (dz. Pomorska 46/48). Powstanie tej placówki było głównie zasługą małżonków Berty i Zygmunta Jarocińskich - począwszy od przekazania placu, przez wyasygnowanie dużej sumy na budowę, po ufundowanie stypendium.

1900 - "O budowie przez Zygmunta i Bertę małżonków Jarocińskich w mieście Łodzi przy ulicy Średniej pod numerami 46 i 48/355-356 murowanej, dwupiętrowej z podpiwniczeniem szkoły żydowskiej "Talmud Tora", parterowej maszynowni, jednopiętrowej oficyny mieszkalnej z podpiwniczeniem i jednopiętrowych ustępów". [zobacz]

 

Warto wspomnieć w kilku słowach o koligacjach rodziny Jarocińskich. Syn Zygmunta Jarocińskiego, Albert, ożenił się z córką Hugo Wulffsohna, Liną, a córka, Mina, wyszła za mąż za Adama Ossera, właściciela fabryki pod ówczesnym adresem Widzewskiej 184-188 (dz. Kilińskiego 222-226). Drugi syn Zygmunta, Stanisław Jarociński, ożenił się z córką Adolfa Goldfedera, a druga córka, Anna, wyszła za mąż za Maksymiliana Goldfedera, młodszego brata Adolfa.

 

 

rodzina Kebsch

August Kebsch (ur. ok. 1818, zm. 1874) przybył do Łodzi na początku lat 40-tych XIX w. W 1844 r., jako czeladnik tkacki, poślubił Annę Marię Meyer (akt 16). W tym samym roku przyszedł na świat pierworodny syn, August jr. (akt 415). Młodszy brat Augusta jr., Adolf, urodził się 22 lata później (ur. 1866 akt 740).

Przynajmniej od pierwszej połowy lat 60-tych rodzina Kebsch mieszkała przy ulicy Wschodniej 471 (dz. Wschodnia 22).

W 1864 r. August jr. poślubił Albinę Heinzel (akt 57), siostrę jednego z największych łódzkich przemysłowców, Juliusza Heinzela (zobacz rodzina Heinzel).

W 1889 r. Adolf poślubił Emilię Paschke (akt 49). W tym samym roku przyszedł na świat pierworodny syn, Adolf jr. (akt 1134). Dwaj młodsi bracia Adolfa jr., to Alferd (ur. 1896 akt 1073) i Rudolf (ur. 1899).

Od drugiej połowy lat 80-tych Adolf Kebsch był właścicielem posesji przy Wschodniej 470 (dz. Wschodnia 20), gdzie wystawił stojące do dzisiaj oficyny.

1895/96 - "O zatwierdzeniu projektu budowy przez Adolfa Kebscha w Łodzi pod nr 470 trzech murowanych trzypiętrowych oficyn". [zobacz]

Od drugiej połowy lat 90-tych nieruchomość przy Wschodniej 20 należała do teściowej Adolfa, Pauliny Paschke, z d. Stender.

 

Adolf Kebsch był z zawodu pończosznikiem. Profesja Adolfa, wymieniona już w akcie ślubu z 1899 r. i osoba jego żony, Emilii Paschke, mają wiele wspólnego. Emilia pochodziła ze znanej rodziny pończoszników z podłódzkiego Aleksandrowa. Juliusz Paschke otworzył mechaniczną fabrykę pończoch w 1888 r. Na przełomie XIX i XX w. działał Gustaw Paschke, a w okresie międzywojennym funkcjonowały fabryki Hugona Paschke (ul. Kościelna, dz. Wojska Polskiego 12) i Adolfa Paschke (ul. Parzęczewska, dz. 1 Maja 20).

Wymieniona powyżej matka Emilii, Paulina Paschke, otworzyła także w Łodzi, przy Wschodniej 20, mechaniczną pończoszarnię.

1900/01 - "O budowie przez Paulinę Paschke mechanicznej pończoszarni w istniejącej murowanej oficynie w mieście Łodzi przy ulicy Wschodniej pod nr 20". [zobacz]

 

Na początku XX w.  Adolf Kebsch prowadził działalność w branży pończoszniczej przy ulicy Południowej 21 (dz. Rewolucji 1905 r. 21).

1900 - "Zdjęty z natury plan murowanej jednpietrowej oficyny Gustawa Starka w mieście Łodzi pod nr 21/1420 przy ulicy Południowej, w której Adolf Kebsch zamierza uruchomić mechaniczną pończoszarnię". [zobacz]

Ok. 1905 r. Kebsch kupił nieruchomość przy Mikołajewskiej 65 (dz. Sienkiewicza 65). Na froncie stała już dwupiętrowa kamienica, wystawiona przez przedniego właściciela, Adolfa Wilhelma.

1890 - "O budowie przez  Adolfa Wilhelma murowanego dwupiętrowego domu mieszkalnego z oficyną i murowanych parterowych budynków gospodarczych na nieruchomości nr 538a przy ulicy Dzikiej w mieście Łodzi". [zobacz]

W nowym  obiekcie wystawionym w głębi posesji, Kebsch uruchomił produkcję pończoch.

1910 - "Projekt Adolfa Kebscha na budowę murowanego jednopiętrowego składu gotowych towarów pod nr 65/538 przy ulicy Mikołajewskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Adolf Kebsch zmarł w drugiej dekadzie XX w. Fabrykę pończoch prowadzili i rozwijali spadkobiercy Adolfa - żona Emilia, oraz synowie Adolf jr., Alfred i Rudolf (MA). W 1928 r. rodzinną firmę przekształcono w spółkę akcyjną (MA). W okresie międzywojennym Fabryka Pończoch Adolf Kebsz S.A. oferowała wyroby sygnowane znakiem towarowym "Negrita" (MA).

 

W 1916 r. Adolf Kebsch jr. poślubił Martę Paul (akt 123), córkę Ferdynanda, właściciela fabryki przy Nawrot 10 (MA).

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

Próchnika

Więckowskiego

Zielona

6 Sierpnia

Andrzeja

Zamenhofa

Mickiewicza

Żwirki

pl. Wolności

Radwańska

pl. Wolności

Brzeźna

Rewolucji 1905

Jaracza

Narutowicza

Traugutta

Moniuszki

Tuwima

Nawrot

Roosevelta

Piłsudskiego

Wigury