Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone

Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej
Piotrkowska_40
26 marca 2015
Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

 

ulica Piotrkowska 40

ulica Piotrkowska 40 nr hip. 260b

do 1850 r. nr 190

 

 

Na podstawie kontraktu spisanego w styczniu 1833 r., Ludwik Heineman sprzedał nieruchomość nr 190 przy ulicy Piotrkowskiej (dz. Piotrkowska 38-40) Jakubowi Weidemeier.

Na posesji stał w tym czasie dom frontowy z drewna rżniętego, pod dachówką, oraz stajnia takoż z drewna, pod gontami.

 

Na podstawie umowy kupna-sprzedaży, sporządzonej w kwietniu 1839 r., ówcześni właściciele, małżonkowie Baüter, sprzedali nieruchomość Janowi Mees.

 

Kontraktem z czerwca 1842 r. Mees sprzedał nieruchomość Franciszka Städel.

Powyższy dokument zawiera dokładniejsze informacje o obiekcie frontowym: dom frontowy mieszkalny pod dachówką, mający długości łokci* 32½, szerokości łokci 22½, a wysokości łokci 5 nowej miary polskiej.

* - 1 łokieć = 0,576 m

 

Po śmierci Franciszka Städel, na podstawie testamentu spisanego w kwietniu 1855 r., nieruchomość przeszła w ręce jego sukcesorów: wdowy Krystianny, córki Augusty, zamężnej Zuker i córki Ludwiki, zamężnej Weidemeier.

 

Stosownie do protokołu z lipca 1866 r. spadkobiercy Franciszka Städel sprzedali nieruchomość Józefowi Rundstein.

Zgodnie z dokumentem z marca 1867 r. Rundstein podzielił nieruchomość. Część północną (dz. Piotrkowska 38) zachował dla siebie, zaś południową (dz. Piotrkowska 40) sprzedał Henrykowi Grau.

 

Przynajmniej od 1872 r. (MA) posesja przy Piotrkowskiej 40 należała do kupca, później fabrykanta, Markusa Silbersteina (zobacz poniżej).

Mieścił się tutaj główny skład i centrala fabryki Silbersteina, której pierwsze obiekty stanęły przy obecnej Piotrkowskiej 242-248 pod koniec lat 70-tych XIX w.

Taryfa domów z 1920 r. wymienia sukcesorów Markusa jako właścicieli.

 

Archiwalne dokumenty budowlane:

1889 – „O nadbudowie przez Markusa Silbersteina drugiego piętra z poddaszem nad istniejącą piętrową oficyną mieszkalną pod numerem 260b przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1900 – „Projekt wyburzenia dwóch wewnętrznych ścian na parterze i zastąpienia ich żeliwną kolumną i żelaznymi belkami we frontowym domu M. Silbersteina na nieruchomości pod numerem 260 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. {powinno być: „… pod numerem 260b …} [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Markus Silberstein Fabryka wyrobów wełnianych i półwełnianych
  • Izydor Littauer Skład towarów pasmanteryjnych
  • Gazownia Miejska Sklep firmowy
  • Sz. Hendlisz "Australwool" Sprzedaż przędzy czesankowej
  • "Centrofil" Skład przędzy
  • J. Morgenstern Skład aparatów i przyborów fotograficznych
  • Sz. Studentkowski Wyrób damskich towarów

 

rodzina Silberstein

Markus Silberstein (1833-1899) urodził się w Lubochni k. Tomaszowa Mazowieckiego. Do Łodzi przyjechał na początku lat 60-tych XIX w.

Za datę rozpoczęcia łódzkiej działalności przyjmuje się rok 1863. Po ślubie z Teresą Cohn (1842-1914) w 1865 r., córką bogatego kupca warszawskiego, otworzył rok później firmę "Dom Handlowy M. Silbersteina". Zajmował się sprzedażą tkanin firmy Rudolfa Kindlera z Pabianic. Prowadził również produkcję nakładczą.

W latach 70-tych Silberstein kupił tereny przy Piotrkowskiej 242-248 (nr hip. 597-600), kończące się przy ulicy Dzikiej (dz. Sienkiewicza). W głębi posesji zbudował okazałą tkalnię mechaniczna (parterowy budynek z dachem shedowym) i magazyn.

1878 - "O postawieniu przez Markusa Silbersteina murowanej, jednopiętrowej tkalni z pomieszczeniem na maszynę parową i kocioł, a także dwupiętrowego składu na nieruchomości o numerach 598, 599 i 600 w mieście Łodzi". [zobacz]

W drugiej połowie lat 80-tych XIX w., powstała okazała fabryka przy ulicy Pustej 1080-82 (później Pusta 13, dz. Wigury 21/23).

1889 - "O budowie przez Markusa Silbersteina obiektów fabrycznych pod numerami 1080, 1081, 1082 przy ulicy Pustej w mieście Łodzi". [zobacz]

W 1892 r. utworzono Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Wełnianych i Bawełnianych M. Silbersteina.

W połowie lat 90-tych XIX w., z inicjatywy synów Markusa, Stanisława (1869-1942) i Mieczysława (1876-1907) Silbersteinów, na froncie parterowej tkalni przy Piotrkowskiej 242-248, powstał monumentalny gmach nowej tkalni. Autorem projektu budynku fabrycznego był Adolf Zeligson, architekt pałacu I. K. Poznańskiego.

1894 - "O dobudowie przez Markusa Silbersteina do istniejącej murowanej, parterowej tkalni nowej części, murowanej, trzypiętrowej, podpiwniczonej tkalni pod numerem 597/600 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Po śmierci założyciela w 1899 r., przedsiębiorstwem kierowali przedstawiciele drugiego pokolenia, wymienieni powyżej Stanisław i Mieczysław Silberstein.

Okolicznościowy album, wydany z okazji Powszechnej Wystawy Krajowej w 1929 r., prezentuje fabrykę Silbersteinów - zobacz.

 

Z postacią Mieczysława Silbersteina wiąże się tragiczne wydarzenie, które miało miejsce w 1907 r.

W czasie strajku w zakładach na Piotrkowskiej i trwających pertraktacji, 13 września 1907 r., Robert Feller, przedstawiciel delegacji strajkujących robotników, zastrzelił Mieczysława Silbersteina (MA). Winowajcy udało się zbiec za granicę, a pozostałych ośmiu członków delegacji robotników rozstrzelano bez sądu, z rozkazu generała-gubernatora, Mikołaja Kaznakowa. Ponad 100 robotników skazano na zsyłkę.

 

Stanisław Silberstein, wraz ze szwagrem, Maurycym Poznańskim, byli również związani z dwoma innymi przedsiębiorstwami - Tow. Akc. Przędzalnia Wełny Czesankowej „Dąbrówka” Tow. Akc. Piotrkowskiej Manufaktury.

  • Tow. Akc. Przędzalnia Wełny Czesankowej „Dąbrówka”

"Dąbrowka", założona w 1898 r., wykorzystywała obiekty przemysłowe należące do Tow. Akc. przędzalni "Henryk Birnbaum", jednak precyzyjne ustalenie własności nie jest proste.

Fabryka Henryka Birnbauma (także szwagra Stanisława Silbersteina), wystawiona w sąsiedztwie zakładów Silbersteinów przy Piotrkowskiej 240-248, zajmowała parcele o nr hip. 605-606-607, położone pomiędzy ulicą Piotrkowską 258-260, a ulicą Boczną 6/8 (obecnie Sienkiewicza 171).

1893-96 - "O zatwierdzeniu planu na budowę przez Henryka (Herca) Birnbauma: a) parterowej, podpiwniczonej przędzalni wełny, b) kotłowni, w) komina fabrycznego, g) maszynowni, d) kantoru, e) ustępów, ż) schodów i z) parterowego domu budynku dla stróża pod numerami 605, 606 i 607 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Jak było w ówczesnym zwyczaju, na froncie fabryki stanął dom właściciela.

1893 - "O zatwierdzeniu projektu na budowę przez Henryka Birnbauma murowanego, piętrowego domu i oficyny pod numerem 607 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Budynek mieszkalny, w niedługim czasie po wystawieniu, służył siedzibie zarządu "Dąbrówki".

Drugim obiektem przemysłowym należącym do Tow. Akc. przędzalni "Henryk Birnbaum", od pierwszych lat XX w., była fabryka przy Mikołajewskiej 63 (dz. Sienkiewicza 63), wystawiona w 1894 r. przez Abrama Chaima Zelwera.

Po I wojnie światowej "Dąbrówka" zaprzestała działalności, a jej park maszynowy został przeniesiony do drugiej spółki, Tow. Akc. Piotrkowskiej Manufaktury (MA). Obiekty fabryczne przy Bocznej 6/8, stojące prawdopodobnie przez jakiś czas puste, wykorzystała, od ok. 1929 r., Łódzka Czesalnia i Przędzalnia Wełny Spółka Akcyjna (MA), która przeniosła tutaj produkcję z Sienkiewicza 61 (MA), gdzie wykorzystywała budynki dawnej posesji fabrycznej Janasza Warszawskiego.

Zdjęcia wykonane przed ostatecznym wyburzeniem dawnej fabryki Henryka Birnbauma przy Sienkiewicza 171 (daw. Boczna 6/8).

  • Tow. Akc. Piotrkowskiej Manufaktury

Piotrkowska Manufaktura, założona ówcześnie na Bugaju pod Piotrkowem (dz. Piotrków Trybunalski) przez spółkę Naftali Frumkin, Mendel Schlosberg i Lejba Wyszniewański, rozpoczęła działalność w 1896 r. W 1911 r., po trudnościach zakończonych przejęciem przez Petersburski Bank Handlowy, zakłady kupiła łódzka spółka Stanisława Silbersteina i Maurycego Poznańskiego (MA). Nowi właściciele wznieśli wkrótce okazały, frontowy budynek przędzalni wełny

 

W 1894 r. małżeństwo Teresy i Markusa Silbersteinów kupiło majątek ziemski w Lisowicach k. Brzezin. Istniejący tam klasycystyczny obiekt z przełomu XVIII i XIX w. został przebudowany przez Adolfa Zeligsona. Nowe wnętrza pałacu w Lisowicach przyjmowały wielu znamienitych gości. Małżeństwo Sary (Salomei, córki Markusa Silbersteina) i Maurycego Poznańskiego zapraszało do podłódzkich włości uznanych artystów, organizowało plenery i zapełniało wnętrza drogocennymi dziełami sztuki. Oto jak opisuje pałac Maria z Eigerów Kamińska, wnuczka Teresy i Markusa Silbersteinów (fragment książki Marii Kamińskiej "Ścieżkami wspomnień", zawarty w książce Krzysztofa Stefańskiego "Łódzkie wille fabrykanckie"):

"Lisowice była to pańska fantazja mojego dziadka. W dwudziestą piątą rocznicę ślubu ofiarował mojej babce owe cacko (...). Pałac urządzony był z przepychem. Do stołu w jadalni zasiadało w dni powszednie do dwudziestu osób, a w niedzielę nieraz czterdzieści. W pokoju bilardowym dzieci baraszkowały wokół wielkiego stołu pokrytego zielonym suknem. Wieczory spędzało się w salonie przy fortepianie lub w "czerwonym pokoju", gdzie w chłodne dni płonął ogień w kominku. Dookoła były pokoje babci i ciotek, każdy umeblowany inaczej. Na górze - pokoje dziecinne i gościnne, nie brakło, rzecz prosta, łazienek".

 

Na koniec należy przypomnieć o aktywnej roli Markusa Silbersteina, później jego syna, Stanisława, w powstaniu i funkcjonowaniu Szkoły Handlowej Zgromadzenia Kupców m. Łodzi (zobacz poniżej).

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

 

Szkoła Handlowa Zgromadzenia Kupców m. Łodzi

W październiku 1898 r. rozpoczęła działalność 7-klasowa Szkoła Handlowa Zgromadzenia Kupców m. Łodzi. Szkoła mieściła się w budynku frontowym przy Dzielnej 41 (dz. Narutowicza 41), wynajętym od Abrama i Dory Rosenstrauch.

W 1902 r. Zgromadzenie Kupców uzyskało od Magistratu plac, w nieograniczone użytkowanie, pod budowę własnego gmachu szkoły. Teren, u zbiegu Dzielnej i Trębackiej (dz. Narutowicza 68), przylegał do utworzonego w latach 1899-1902 czwartego parku miejskiego (od 1918 r. park im. St. Staszuca). W 1904 r. Kupiectwo kupiło nieruchomość za 15 tys. rubli.

Urząd starszych Zgromadzenia Kupców rozpisał konkurs architektoniczny na projekt gmachu szkoły. W listopadzie 1904 r. sąd konkursowy ocenił 27 nadesłanych prac (MA), ale, jak się okazało, był to dopiero początek dyskusji. Po wielu perturbacjach projekt i nadzór nad realizacją powierzono dwóm łódzkim architektom, G. Landau-Gutentegerowi i Piotrowi Brukalskiemu. W sierpniu 1909 r. odbyła się uroczystość wkopania kamienia węgielnego pod budowę nowego gmachu.

Trzypiętrowy budynek szkolny, z wieżą od strony wschodniej i przybudówką (salą gimnastyczną) od strony zachodniej (MA), oddano do użytku na początku 1911 r.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Próchnika

Więckowskiego

Zielona

6 Sierpnia

Andrzeja

Zamenhofa

Mickiewicza

Żwirki

pl. Wolności

Radwańska

pl. Wolności

Brzeźna

Rewolucji 1905

Jaracza

Narutowicza

Traugutta

Moniuszki

Tuwima

Nawrot

Roosevelta

Piłsudskiego

Wigury