Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone

Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej
Piotrkowska_228
28 marca 2015
Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

 

ulica Piotrkowska 228

ulica Piotrkowska 228 nr hip. 590

do 1850 r. nr 23

 

 

Przynajmniej od połowy lat 30-tych XIX w. nieruchomość nr 23 przy ulicy Piotrkowskiej (dz. Piotrkowska 228), ze stojącym na froncie murowanym domem rządowym, należała do farbiarza, Augusta Sängera, syna Karola Gottlieba Sängera (zobacz poniżej rodzina Sänger).

W 1850 r. na froncie nieruchomości stał już budynek jednopiętrowy. W tym czasie był to jeden z nielicznych w Łodzi jednopiętrowych budynków mieszkalnych.

Pod koniec 60-tych Sänger był nadal właścicielem posesji.

 

Przynajmniej od końca lat 70-tych XIX w. nieruchomość przy Piotrkowskiej 228 (również przy Piotrkowskiej 224 i 226) przeszła w ręce Augusta Härtiga, zajmującego się także profesją farbiarską.

1879-1880 - "O wykupie bezterminowych czynszów przez Augusta Härtiga z gruntu nr 25/589 w mieście Łodzi". [zobacz]

1880-1880 - "O wykupie czynszów przez Augusta Härtiga z gruntu nr 23-24/590 w mieście Łodzi". [zobacz]

 

W latach 80-tych Hartig sprzedał nieruchomość przy Piotrkowskiej 228, również Piotrkowskiej 224 i 226, Juliuszowi Heinzel, a sam przeniósł działalność bardziej na południe, za ulicę Brzeźną, gdzie na froncie Piotrkowskiej 236 wystawił luksusową rezydencję.

 

Pod koniec lat 90-tych XIX w. zabudowania fabryczne Towarzystwa Akcyjnego Manufaktur "Juliusz Heinzel" rozciągały się na odcinku Piotrkowskiej 222-232 i zajmowały duży obszar, wyznaczony ulicą Piotrkowską, Brzeźną i Mikołajewską (dz. Sienkiewicza). Funkcjonujące tam farbiarnie, drukarnie i apretury zamykały ciąg technologiczny produkcji włókienniczej zlokalizowanej przy Piotrkowskiej 104

Dawny i obecny obraz tego terenu możemy zobaczyć na refotografii Stefana Brajtera - zobacz.

 

W latach 30-tych XX w., po zakończeniu procesu upadłości przedsiębiorstwa rodziny Heinzel, obiekty fabryczne wyburzono i przygotowano rozległy teren, pomiędzy ulicą Piotrkowską, Brzeźną i Sienkiewicza, pod budownictwo mieszkaniowe.

Informację o zmianach w tej części Łodzi możemy znaleźć w czasopiśmie "Ilustracja Łódzka", z 1935 r. - zobacz. Z podobnego okresu pochodzi zdjęcie powstającej ulicy 10 Lutego, dające obraz wcześniejszego uprzemysłowienia tego terenu.

 

W 1936 r. zabudowania przy Piotrkowskiej 228 kupili na licytacji Amanda Mitkiewicz, Natalia Szwarc, oraz Witold i Juliusz Kwiram.

W 1937 r. rozebrano stary budynek piętrowy. Nowa, trzypiętrowa kamienica powstała w latach 1937-39. Autorem projektu był Radosław Hans.

 

 

rodzina Sänger

Karol Gottlieb Sänger (ur. 1784, zm. 1831 akt 147), farbiarz z Chodzieży, przybył do Łodzi w 1823 r. Otrzymał od rządu parcele nr 173 i 174 w obszarze Nowego Miasta, na północno wschodnim zbiegu obecnej ulicy Nowomiejskiej i Północnej. Karolowi towarzyszyła żona Henrietta Bodenstein (ur. 1795, zm. 1852 akt 371), oraz dzieci:

  • August - ur. 1810, żona Matylda Schmekel,
  • Wilhelm - ur. 1812,
  • Luiza - ur. 1814,
  • Julianna - ur. 1820,
  • Marianna - ur. 1822, mąż Józef Paszkiewicz,
  • Józefina - ur. 1823.

Karol Sänger, który, posiłkując się pożyczkami rządowymi, wystawił przy Nowomiejskiej (wtedy jeszcze Piotrkowskiej) drewnianą farbiarnię sukna i murowany browar, stał się pierwszym fabrykantem rodzącej się Łodzi przemysłowej.

Działki na Nowym Mieście nie były jedynymi, które otrzymał od władz Karol Sänger, czego dowodem jest umowa zawarta 20 czerwca 1825 r. Stronami umowy byli: J.p. Karol Sänger farbiarz tutaj w Łodzi zamieszkały, w. j. ks. Zengteller proboszcz parafii łódzkiej, w. j. ks. kanonik Goldtmann dziekan zgierski, j. w. p. Krystian Frydrych Wendisch, przedsiębiorca zakładów przędzarnianych. W artykule 1 umowy czytamy: J. p. Karol Sänger będąc w posiadaniu wieczystego prawa do posiadła młynarskiego będącego częścią terytorium młyna Księżym zwanego, a do probostwa łódzkiego titulo dominii directi należnego, a to z mocy załączającego się do niniejszej umowy kontraktu wieczysto dzierżawnego na dn. 4 sierpnia 1823 ... i w dalszej części J. p. Krystian Fryderyk Wendisch akceptując pomieniony zlewek przyjmuje na siebie wszelkie obowiązki z mocy powyżej wyrażonego kontraktu j. p. Karola Sänger dotyczące z zastrzeżeniem wszakże, iż zamiast folusza, jaki j. p. Sänger wystawić był zobowiązany, zakład przędzarni bawełnianej zaprowadzi.

Po śmierci Karola rodzinnym interesem kierowała wdowa, Henrietta, później zięć, Józef Paszkiewicz - zobacz poniżej.

 

 

Józef Paszkiewicz

Józef Paszkiewicz, syn Józefa i Tekli Hann, urodził się w 1816 r. w Warszawie. Za sprawą wuja, Antoniego Hanna, zdobył zawód farbiarza tkanin. Początkowo praktykował w farbiarniach saksońskich i nadreńskich, a po powrocie do kraju został głównym kolorystą fabryki Friedricha w osadzie Tatar pod Rawą Mazowiecką.

W drugiej połowie lat 40-tych Paszkiewicz przeniósł się do Łodzi i poprowadził farbiarnię Henrietty Sänger, wdowy po Karolu Sängerze. W 1847 r. poślubił Mariannę Sänger (akt 32), córkę Henrietty i Karola.

W latach 50-tych, już jako właściciel, Paszkiewicz zmodernizował farbiarnię. Równolegle handlował przędzą i prowadził browar. W tym czasie przedsiębiorstwo Paszkiewicza należało do czołowych w Łodzi.

W 1851 r. utworzono pierwszą w Polsce miejską kasę oszczędnościową. Paszkiewicz, w tym czasie radny miejski, zasiadał w radzie opiekuńczej tej kasy (MA).

Paszkiewicz, razem ze swoim szwagrem, Augustem Sängerem, starszym cechu farbiarskiego, odgrywali ważną rolę w działalności cechu i propagowaniu nauki farbiarstwa.

W lipcu 1855 r. Paszkiewicz złożył w magistracie podanie następującej treści:

Będąc w zamiarze zmienienia struktury okien w moim browarze pod Nº 232 dla lepszego prospektu od ulicy, a tymczasowo potrzebując tylko zmiany dwóch okien dla oświecenia mieszkania w tymże browarze urządzonego, upraszam Magistrat Łodzi o łaskawe dozwolenie mi tymczasowej zmiany tychże okien.

Stosownie do kontraktu urzędowego z sierpnia 1859 r. i protokołu spisanego w Magistracie w czerwcu 1860 r., Paszkiewicz sprzedał północną część nieruchomości Jakubowi Dobranickiemu i Hermanowi Konstadtowi.

Józef Paszkiewicz zaangażował się po stronie powstania styczniowego. W 1863 r. musiał opuścić Łódź. Zezwolono mu na powrót 2 lata później.

W farbiarni Paszkiewicza terminował Robert Biedermann. W maju 1863 r. Bidermann otrzymał od Paszkiewicza świadectwo o praktyce farbiarskiej, które umożliwiło mu, wraz ze zdanym egzaminem czeladniczym, otworzenie własnej, początkowo niewielkiej farbiarni przy Widzewskiej 2.

W latach 1862-66 Paszkiewicz był właścicielem nieruchomości przy Piotrkowskiej 194.

Od drugiej połowy lat 60-tych farbiarnia Paszkiewicza była dzierżawiona.

W 1872 r. Paszkiewicz został jednym z 3 pierwszych dyrektorów, obok Karola Scheiblera i Marcina Laskiego, Towarzystwa Kredytowego m. Łodzi (MA). Był również jednym z założycieli i członków Zarządu Banku Handlowego w Łodzi (MA), który rozpoczął działalność w tym samym, 1872 roku.

Józef Paszkiewicz zmarł w 1882 r.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Próchnika

Więckowskiego

Zielona

6 Sierpnia

Andrzeja

Zamenhofa

Mickiewicza

Żwirki

pl. Wolności

Radwańska

pl. Wolności

Brzeźna

Rewolucji 1905

Jaracza

Narutowicza

Traugutta

Moniuszki

Tuwima

Nawrot

Roosevelta

Piłsudskiego

Wigury