Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone

Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej
Piotrkowska_87
29 marca 2015
Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

Próchnika

Więckowskiego

Zielona

6 Sierpnia

Andrzeja

Zamenhofa

Mickiewicza

Żwirki

pl. Wolności

Radwańska

pl. Wolności

Brzeźna

Rewolucji 1905

Jaracza

Narutowicza

Traugutta

Moniuszki

Tuwima

Nawrot

Roosevelta

Piłsudskiego

Wigury

 

 

ulica Piotrkowska 87

ulica Piotrkowska 87 nr hip. 766

do 1850 r. nr 136

 

 

Na mocy Protokołu Deklaracyjnego, spisanego w grudniu 1833 r., plac nr 136 przy ulicy Piotrkowskiej (dz. Piotrkowska 87) objął Franciszek Maschke.

 

We wrześniu 1847 r. Fryderyk Wertschitzki złożył w łódzkim Magistracie podanie następującej treści:

Plac na Łódce pod Nº 136, od kilkunastu lat był w posiadaniu zmarłego Franciszka Maschke, na którym założony od dawnego czasu znajduje się fundament teraz znacznie uszkodzony, sprowadzone  w części na plac ten drzewo przez czas tak dawny spróchniało i do budowy domu nie jest zdatne.

Pozostała wdowa, a teraz zamężna Stefan, ani myślą o wzniesieniu domu, który zaraz po objęciu placu tego może w rok lub dwa zadeklarowali Maschkowie wystawić.

Ośmielam się najpokorniej upraszać Wielmożnego Prezydenta aby mi pomieniony plac łaskawie przeznaczyć raczył, a ja wraz z Gabrielem May wspólnie deklarujemy budowę domu natychmiast rozpocząć i takowy najdalej w ciągu roku zupełnie wykończyć.

Podanie znalazło zrozumienie u Pana Prezydenta i już miesiąc później, w październiku 1847 r., plac został na rzecz Kasy Miejskiej odebrany i przekazany Fryderykowi Wertschitzkiemu.

W dokumencie z października 1850 r. Wertschitzki zadeklarował:

Plac z ogrodem pod Nº 136 przy ulicy Piotrkowskiej i dom na tymże wystawiony, jest wspólną naszą własnością - czyli że połowa jego granicząca z posesją 137 należy do mnie, zaś druga połowa od strony posesji 135 do Jana Gabriela May. Zastrzegam sobie wszakże, iż w połowie domu do Maya obecnie należącej nie może nigdy szynk być pomnieszczony.

 

Pod koniec lat 60-tych Gabriel May jest wymieniony jako samodzielny właściciel całej nieruchomości.

 

Przynajmniej od początku lat 80-tych posesja należała do Alojzego Balle (zobacz poniżej).

Według projektu z 1882 r. Balle wystawił dwupiętrową oficynę, która była pierwszym murowanym obiektem posesji.

W pierwszej połowie lat 90-tych Balle wykupił grunt działki.

1892-1893 - "O wykupie czynszów z gruntu nr 136/766 w mieście Łodzi". [zobacz]

Trzypiętrowa kamienica frontowa została wzniesiona według projektu z 1893 r., autorstwa Alwilla Jankau.

 

Ok. 1910 r. spadkobiercy Alojzego Balle sprzedali nieruchomość przy Piotrkowskiej 87 małżeństwu Zofii i Henryka Schwalbe .

Nieruchomość pozostawała własnością rodziny Schwalbe do wybuchu II wojny światowej.

 

 

W latach 30-tych XX w. mieściło się tutaj biuro sprzedaży zakładów Adolfa Horaka, jednego z największych przedsiębiorstw włókienniczych przedwojennej Łodzi.

 

Pod tym adresem działała centrala fabryki wełnianej Samuela i Jakóba Goldlust. Produkcja materiałów wełnianych odbywała się początkowo na ulicy Długiej 91 (dz. połączone nieruchomości Gdańskiej 91 i 93), w obiektach należących do Roberta Guse (zobacz poniżej). W latach 30-tych XX w. właściciele przenieśli swoje przedsiębiorstwo na ulicę Zagajnikową 20 (dz. Kopcińskiego 20).

1928-34 - "[Mechaniczna tkalnia przy ul. Gdańskiej 91 oraz przy ul. Zagajnikowej 20, właściciele: Samuel i Jakub Goldlust]". [zobacz]

 

Archiwalne dokumenty budowlane:

1893 – „Plan zdjęty z natury trzypiętrowego domu i dwóch podobnych oficyn na nieruchomości Alojzego Balle pod numerem 766 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1999 – „O budowie przez Alojzego Balle trzypiętrowej oficyny pod numerem 766 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Adam Mokiejewski Skład wyrobów destylarni parowej pod firmą L. Mokiejewskiego
  • O. Tauchert Skład fortepianów i pianin fabryki J. Beckera w Petersburgu
  • Zakłady Żyrardowskie Hiellego i Dittricha Skład wyrobów
  • Towarzystwo Wzajemnego Kredytu
  • „Przyszłość” Towarzystwo ubezpieczeniowe
  • „Gebethner i Wolff” Księgarnia i skład nut
  • Adolf Horak Biuro sprzedaży zakładów włókienniczych w Rudzie Pabianickiej
  • Leonard Taler i S-ka Przedstawicielstwo Towarzystwa Ubezpieczeń „Piast”
  • A. Balle i K. H. Szultz Biuro koncesjonowane p. f. „Union”
  • Samuel i Jakób Goldlust Centrala fabryki wyrobów wełnianych
  • Karol Lehman Cukiernia „Carlo”
  • Gustaw Knoch Wyroby dziane i tkane
  • Władysław Bielawny Dom Handlowy
  • M. Kunert Oprawa obrazów

 

 

rodzina Balle

Jan i Teresa Balle przybyli na ziemie polskie z Czech  i osiedlili się w Zduńskiej Woli.

Syn Jana i Teresy, majster tkacki Alojzy Balle (ur. 1827, zm. 1904 akt 1337), poślubił w 1851 r. (akt 2), w Rzgowie, Juliannę Kuźnicką (primo voto Nowicka). Małżeństwo Alojzego i Julianny było bezdzietne. Od drugiej połowy lat 50-tych do małżonków Balle należała nieruchomość przy Piotrkowskiej 102.

Po śmierci pierwszej żony (Julianna zmarła w styczniu 1878 r. akt 28), Balle ożenił się z Emilią Priess (akt 151). Z drugiego małżeństwa przyszły na świat dzieci:

Można przypuszczać, zgodnie z opinią żyjącego potomka rodziny Balle, iż nieformalny związek Alojzego i Emilii miał miejsce jeszcze za życia Julianny i owocem tego związku było troje dzieci:

Alojzy Balle, właściciel dużej części gruntów należących do podłódzkiego Karolewa (przyłączonego w 1906 r.), prowadził tam cegielnie.

1895 - "Projekt budowy przez właściciela Alojzego Balle murowanego pieca Hoffmana do wypalania cegły pod numerem 6 we wsi Karolew w gminie Brus w powiecie łódzkim". [zobacz]

Zięć Alojzego, Eugeniusz Gustaw Gundelach, rozwinął na Karolewie duże przedsiębiorstwo kwiaciarskie.

1913 - "Projekt budowy przez Eugeniusza Gundelacha szklarni róż pod numerem 7 przy ulicy Kątnej w mieście Łodzi". [zobacz]

Karolewską opowieść prezentuje artykuł "Odgłosów" z 1961 r. (MA).

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

 

Robert Guse

Fabryka pluszu przy Długiej 91 została zbudowana na początku XX w. przez Roberta Guse, syna Marcina Guse.

W 1897 r. Marcin Guse poślubił Emmę Schweigert (akt 168), córkę Ludwika Schweigerta.

W wystawionej tkalni pluszu było zatrudnionych ponad 100 robotników. Na froncie posesji stanął jednopiętrowy dom właściciela.

1901 - "O budowie przez Roberta Guse murowanego, piętrowego z poddaszem i piwnicami domu mieszkalnego, takiej samej trzypiętrowej z poddaszem tkalni, parterowego, częściowo z poddaszem budynku gospodarczego i parterowego pomieszczenia mieszczącego lokomobilę pod numerem 91/806 przy ulicy Długiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Po kilku latach, ok. 1908 r., zaprzestano produkcji własnej. Obiekty fabryczne, pozostające przez cały czas w rękach rodziny Guse, były dzierżawione innym podmiotom, między innymi:

  • Fabryka Tkanin Jedwabnych „Herman i Scheile”,
  • Fabryka Wstążek „G. Fritsche”,
  • Tkalnia Mechaniczna „M. Cygler
  • Fabryka Pończoch i Skarpet „Neumann i S-ka”,
  • Fabryka Bielizny Trykotowej „M. Czerny”,
  • Mechaniczna tkalnia – L. Gordin i S. Pracowity,
  • Glucksman Boruch Anszelm - fabryka wyrobów bawełnianych i lnianych,
  • Mechaniczna pończoszarnia i formiernia – Ajzyk Lewkowicz,
  • Mechaniczna skrecalnia – Hajman Zandel,
  • Mojżesz Cygler Fabryka Wyrobów Włókienniczych S. A.
  • Mechaniczna snowalnia i nawijalnia - Icchok Szparag i Hersz Karczmar.

Ze związku Roberta i Emmy Guse przyszło na świat pięcioro dzieci. Ich losy przedstawia publikacja dr Anety Stawiszyńskiej "Robert Guse - zapomniany fabrykant" - fragment publikacji.

 

Przy okazji posesji fabrycznej Roberta Guse, warto wspomnieć o tkalni Szmula vel Samuela Serejskiego i Litmanna Dubsona, wystawionej w 1910 r. na sąsiedniej działce, przy Długiej 93.

1910 - "Projekt budowy przez firmę "Serejski i Dubson" murowanej, dwupiętrowej tkalni mechanicznej, nadbudowy piętra na parterowym domu pod numerem 93/806 przy ulicy Długiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Przed 1910 r., czyli przed przejęciem nieruchomości przy Długiej 93 przez Panów Serejskiego i Dubsona, na froncie posesji stał pierwotny, parterowy dom murowany, wystawiony w 1891 r. przez Emilię Hauser (MA).

Przedsiębiorstwo "Fabryka Wyrobów Włókienniczych Samuel Serejski i S-ka" funkcjonowało przy Długiej 93 (od 1920 r. Gdańska 93) do wybuchu II wojny światowej (MA).

Nacjonalizacja przemysłu po 1945 r. spowodowała połączenie fabryk Roberta Guse i Samuela Serejskiego. Teren dawnych, oddzielnych posesji fabrycznych, zaznaczyłem na współczesnej fotografii Google Earth - zobacz.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz