Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone

Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej
Piotrkowska_177
30 marca 2015
Ulica Piotrkowska. Historia ulicy Piotrkowskiej i Łodzi przemysłowej

Próchnika

Więckowskiego

Zielona

6 Sierpnia

Andrzeja

Zamenhofa

Mickiewicza

Żwirki

pl. Wolności

Radwańska

pl. Wolności

Brzeźna

Rewolucji 1905

Jaracza

Narutowicza

Traugutta

Moniuszki

Tuwima

Nawrot

Roosevelta

Piłsudskiego

Wigury

 

ulica Piotrkowska 177

ulica Piotrkowska 177 nr hip. 721

do 1850 r. nr 184

 

 

Na mocy Protokołu Deklaracyjnego, spisanego w październiku 1828 r., plac nr 184 przy ulicy Piotrkowskiej (dz. Piotrkowska 177) objął tkacz przybyły z Saksonii, Gottfried Zistel.

Nowy właściciel zobowiązał się do pobudowania w przeciągu najdalej lat dwóch na obranym jak wyżej placu domu massiv murowanego pod dachówką w taki sposób jak te przez Rząd dla tkaczy są wystawione.

Nie tylko w następnych dwóch, ale także w kolejnych dwudziestu latach dom frontowy nie został wystawiony. Zarówno przytoczony poniżej dokument z marca 1842 r., jak i plan Józefa Lenartowskiego z 1849 r., przedstawiają niezabudowany teren frontowy przy Piotrkowskiej 177.

 

Na mocy kontraktu z marca 1842 r. Zistel sprzedał nieruchomość Michałowi Kunkel.

Dopiero na przełomie lat 40-tych i 50-tych Kunkel wystawił dom frontowy. Księga ludności stałej z 1850 r. wymienia już dom murowany o piętrze. Jednopiętrowy budynek mieszkalny był ówcześnie jednym z nielicznych tego typu obiektów na Piotrkowskiej.

W nowym budynku frontowym, w latach 50-tych, wynajmował mieszkanie warszawski kupiec, przebywający wcześniej w Częstochowie, Pinkus Landau Gutenteger.

Michał Kunkel (ur. 1814 - zm. 1878 akt 842), drugi mąż Henrietty Hentschel (ślub w 1837 r. akt 65), która wniosła do związku sąsiedni "Paradyz", prowadził przedsiębiorstwo produkujące pojazdy, wyroby siodlarskie i rymarskie (MA), zatrudniające w latach 60-tych 28 pracowników.

Córka Michał i Henrietty, Antonina Emilia Kunkel, poślubiła w 1861 r. (akt 47) Augusta Adama Geyera, pierworodnego syna Ludwika Geyera i Emilii Szarlotty Türk.

 

W sierpniu 1867 r. przyjechał do Łodzi znany, czarnoskóry aktor, Ira Aldridge, zaproszony przez Augusta Hentschel, pasierba Kunkla, na gościnne występy w "Paradyzu". Przed pierwszym przedstawieniem Aldridge zaniemógł i wkrótce zmarł. Krótka choroba i śmierć Aldridga miała miejsce prawdopodobnie w domu Kunkla. Aktor został pochowany na Cmentarzu Starym.

 

Na początku lat 80-tych XIX w. właścicielem posesji przy Piotrkowskiej 177 został Leonard Fessler junior (zobacz poniżej). W połowie lat 90-tych Fessler wykupił grunt działki.

1894-1896 - "O wykupie czynszu przez Leonarda Fesslera z gruntu nr 184/721 w mieście Łodzi". [zobacz]

 

W latach 90-tych XIX w. nieruchomość przeszła w ręce kupca, Maxa Fischera (Fiszera). Taryfa domów z 1920 r. wymienia nadal Fischera jako właściciela.

 

Leonard Fessler senior i junior

Leonard Fessler (ur. ok. 1814 - zm. 1878), syn lekarza, urodził się w miejscowości Rumburk (daw. niemiecki Rumburg), na terenie obecnych Czech. Do podłódzkich Pabianic przybył pod koniec lat 30-tych XIX w. W 1840 r. ożenił się z Magdaleną Hermann (akt 67), wdową po Augustinie Masslich, właścicielu ręcznej drukarni tkanin. W oparciu o przejętą manufakturę, oraz rozwiniętą produkcję nakładczą, pod koniec lat 40-tych XIX w. zajmował jedno z czołowych miejsc w produkcji bawełnianej Pabianic.  

W 1846 r., po śmierci pierwszej żony, Fessler poślubił Augustę Eichbaum (akt 30). Ojciec Augusty, z zawodu papiernik, z pewnością przybliżył zięciowi ten obszar produkcji. W 1863 r., po sprzedaniu rok wcześniej drukarni Beniaminowi Krusche, na terenie nad rzeką Dobrzynką, kupionym wiele lat wcześniej, w 1851 r., Fessler uruchomił niewielką papiernię. W 1870 r. oddał zakład w dzierżawę Robertowi Saengerowi, który cztery lata później wykupił go na licytacji. Interes papierniczy nie wyszedł Fesslerowi na zdrowie – z wylicytowanej kwoty ponad 8 tys. rubli, właściciel nie zobaczył ani kopiejki.

Niewielka papiernia Fesslera dała początek dużemu przedsiębiorstwu, tworzącemu w okresie międzywojennym kartel papierniczy (fabryki we Włocławku, Myszkowie i Pabianicach) "Steinhagen i Saenger" Fabryki Papieru i Celulozy S-ka Akc. (MA).

 

Od ok. 1849 r. działania Leonarda Fesslera były związane również z Łodzią, w której widział rosnący potencjał i gdzie sukcesywnie nabywał kolejne działki.

Na mocy kontraktu z czerwca 1851 r. Fessler kupił nieruchomość Karola Gebhardta (zobacz poniżej) przy obecnej Piotrkowskiej 268.

W 1853 r., w podwórzu posesji Piotrkowskiej 268, Fessler wystawił pierwszy w Łodzi młyn parowy. W 1860 r. młyn kupił piekarz, Jan Dyselberger.

Anna Rynkowska tak pisze o zmianach, jakie wprowadził Fessler na posesji Gebhardta:

Nowy właściciel wprowadził różne zmiany w wyglądzie posesji – zbudował młyn, przerobił dwupiętrowy dom w podwórzu na budynek fabryczny, od Jasieni poprowadził do fabryki kanał ze śluzą, przechodzący przez ulicę Dziką.

Niskie położenie budynków przy Piotrkowskiej, niszczące działanie wody i praca drukarni sprawiły, że w domu mieszczącym drukarnię pojawiła się wilgoć. Dom ten został więc wyburzony, ale nie wiadomo kiedy. Natomiast dom mieszkalny przy Piotrkowskiej pozostał.

 

Sytuacja finansowa rodziny Fessler, po śmierci Leonarda w 1878 r., nie była dobra. W 1880 r. nieruchomość przy Piotrkowskiej 268 przeszła w ręce Karola Scheiblera.

Dawny dom Karola Gebhardta, kilkakrotnie przebudowywany przez Scheiblerów, otrzymał ostateczny kształt pałacu miejskiego w drugiej połowie lat 90-tych XIX w. (MA).

Leonard Fessler junior (ur. 1847 w Pabianicach akt 157) , z matką Augustą, przeniósł się na Piotrkowską 177, gdzie uruchomił ręczną hafciarnię koronek.

Kupno nieruchomości przy Piotrkowskiej 177 nie było przypadkowe. Leonard junior (metrykalnie Karol Leonard) poślubi w 1881 r. Henriettę Emilię Geyer (akt 225), wnuczkę Ludwika Geyera i Michała Kunkla.

Ok. połowy lat 90-tych XIX w. Leonard junior wystawił parterowy dom mieszkalny i ręczną fabryczkę przy ulicy Wólczańskiej 684a (dz. Wólczańska 210).

1893 - "O zatwierdzeniu planu budowy przez Leonarda Fesslera w mieście Łodzi przy ulicy Wólczańskiej pod numerem 684 murowanych: parterowego domu mieszkalnego, piętrowej oficyny mieszkalnej, piętrowej oficyny mieszczącej ręczną hafciarnię wzorów na koronkach, parterowych budynków gospodarczych". [zobacz]

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

 

Dokument archiwalny:

1902 – „O budowie przez Maksa Fiszera dwóch facjatek na dachu strychu należącego do niego piętrowego domu pod numerem 177/721 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • L. Fessler Mechaniczna fabryka haftów
  • Max Fischer Dom agenturowo-komisowy
  • W. Gabler i S-ka Dom techniczno-handlowy
  • Tow. Akc. Zgierskiej Manufaktury Bawełnianej Skład w Łodzi
  • Lüdert i Müller S. A. Fabryka filców i tkanin technicznych

 

 

Karol Gebhardt

Poddany pruski Karol (metrykalnie Jan Karol) Gebhardt, farbiarz i drukarz perkali, urodził się ok. 1809 r., zmarł w 1880 r. (akt 748). W 1842 r., już w Łodzi, poślubił Agnieszkę (metrykalnie Agnieszkę Zofię Emilię Magdalenę Mariannę) Fiedler (akt 44).

W 1844 r. Gebhardt kupił parcelę nr 1 przy ulicy Piotrkowskiej (południowa część obecnej Piotrkowskiej 268) i posiłkując się pożyczką 1950 rubli wystawił piętrowy, najładniejszy w tym czasie budynek mieszkalny w Łodzi (MA).

Oto co o domu Gebhardta pisze Anna Rynkowska:

Wzniesiono go nie według „rysunku normalnego", ale według planu wykonanego przez budowniczego powiatu łęczyckiego Ludwika Bethiera przy współudziale warszawskiego budowniczego Stanisława Balińskiego. Dom posiadał wymiary 42x24x17 łokci [1 łokieć = 0,576 m]. Miał dwuspadowy, kryty karpiówką dach z dwoma kominami. Elewację frontową zdobiło osiem klasycystycznych pilastrów. Facjata, zakończona trójkątem, miała dach kryty blachą cynkową i cztery okna sześcioszybowe. Na piętrze było 15 okien; po sześć okien obu kondygnacji wychodziło na Piotrkowską. Parter i piętro miały po 8 izb. Do domu wchodziło się po czterech schodkach przez frontowe dębowe drzwi z oknem u góry. W sieni znajdował się dębowy tambour z dwiema doryckimi kolumnami. Cztery pokoje parteru miały posadzkę ze „ślepą" podłogą oraz białe piece kaflowe z rurami i drzwiczkami. W kuchni stał angielski piec kuchenny z białych kafli; w spiżarni zakratowane okno z żelazną okiennicą. Podwójne dębowe drzwi do pokojów zaopatrzono we francuskie okucia. Na piętro prowadziły kręcone, wokół jednego słupa, dębowe schody o 24 stopniach, z galerią. I tam była posadzka ze „ślepą" podłogą. Kręcone schody dębowe, prowadzące na strych, miały 26 stopni. W dachu mieściła się klapa dla kominiarzy.

W 1845 r. Gebhardt kupił od tkacza Józefa Sucherta sąsiednią parcelę nr 2 [północna część obecnej Piotrkowskiej 268]. Stał tam drewniany dom rządowy, wybudowany podczas regulacji osady Łódka. Gebhardt zburzył ten dom, a na jego miejscu wystawił w 1846 r. jednopiętrowy murowany budynek fabryczny , w którym założył drukarnię tkanin wełnianych i bawełnianych. Prawa strona budynku przylegała do opisanego domu mieszkalnego. Budynek posiadał wymiary 31x24x13 łokci i był kryty podwójną karpiówką. Na piętrze 5 okien z kapitelami wychodziło na Piotrkowską; parter miał również 5 okien, a w szczycie były 2 okna. W obu kondygnacjach było po siedem izb, sień, ustęp, ciemna kuchnia ze schowkiem, 5 pieców kaflowych. Podłoga była wszędzie szpuntowana.

 

Po sprzedaży nieruchomości przy Piotrkowskiej 268, Karol Gebhardt wystawił w drugiej połowie lat 50-tych piętrowy pałacyk (MA) przy obecnej Pomorskiej 18.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz