pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_23

Piotrkowska 23

nr hip. 273a (do 1850 r. - 200)

 

Jeszcze w latach lat 50-tych XIX w. parcela o nr hip. 273 (pierwotnie nr 200) obejmowała dwie obecne posesje, a po środku szerokiej działki stał parterowy dom drewniany. Podział, zachowany do dnia dzisiejszego, dokonał się nie później niż w latach 60-tych XIX w. Północna część nieruchomości przyjęła numer hip. 273a (dz. Piotrkowska 23), zaś południowa pozostała przy nr hip. 273 (dz. Piotrkowska 25).

Fragment planu z 1849 r., autorstwa Józefa Lenartowskiego, z naniesioną przeze mnie historią numeracji ulicy Piotrkowskiej na odcinku Rewolucji/Próchnika - Narutowicza/Zielona, obrazuje przemiany jakie dokonały się w tej części ulicy - zobacz. Naniesiona historia numeracji pomija fragment Piotrkowskiej, od obecnej Więckowskiego, do Zielonej. Trwające do lat 50-tych XIX w. trudności z wykupieniem tych terenów od mieszczan Starego Miasta, i co za tym idzie, brak wytyczonych parceli na planie Lenartowskiego, uniemożliwia mi, na obecnym etapie, odniesienie się do tego fragmentu ulicy.

W miejscu drewnianego domu, po podzieleniu nieruchomości, wystawiono dwie kamienice. Frontowe obiekty murowane są już widoczne na planie z 1873 r., autorstwa Rudolfa Micińskiego - zobacz.

 

W latach 60-tych XIX w. posesja przy obecnej Piotrkowskiej 23 (nr 273a) należała do Józefa Zanda, zaś sąsiednia, przy Piotrkowskiej 25 (nr hip. 273), do Wolfa Zanda. Kamienica frontowa przy Piotrkowskiej 23 stała już prawdopodobnie ok. połowy lat 60-tych XIX w. Może o tym świadczyć fakt, iż w styczniu 1867 r. otworzyła się pod tym adresem cukiernia Józefa Czapiewskiego (AIP). Informacja prasowa z czerwca 1867 r. (AIP), mówiąca o upadłości firmy Józefa Zanda, sugeruje nieodległą zmianę właściciela nieruchomości.

Na kartach historii Łodzi, w tym samym czasie, pojawia się jeszcze jedna postać o nazwisku Zand. W osadzie leśnej Mania, ówcześnie poza granicami Łodzi, funkcjonował zakład włókienniczy Morytza Zanda. Pod koniec lat 70-tych XIX w. przedsiębiorstwo Zanda upadało, a po pożarze w 1885 r. tereny fabryczne kupił w Ludwik Meyer (zobacz Piotrkowska 72 i 74). Przeniesienie produkcji z Piotrkowskiej 72 na Manię pozwoliło Meyerowi na otworzenie, w 1887 r., "Grand Hotelu". Czy Józef, Wolf i Morytz Zand, to członkowie tej samej rodziny? Do wyjaśnienia.

 

Przynajmniej od lat 80-tych XIX w. posesja należała do Augusta Landau. Taryfa domów z 1920 r. wymienia nadal przedstawicieli rodziny Landau jako właścicieli nieruchomości.

 

W 1911 r. mieścił się tutaj elegancki sklep Artema Czkwianowa (na przełomie XIX i XX w. spółka Okojew - Czkwianow), oferujący wykwintne produkty, takie jak świeży kawior astrachański, wina, koniaki, likiery, wędzone ryby, konserwy, pierniki.

W okresie międzywojennym sklep kolonialny Artema Czkwianowa (właściwie Czkwianca, pochodzącego z gruzińskiej rodziny kupieckiej), później również znana w Łodzi winiarnia i restauracja,  funkcjonowały przy Piotrkowskiej 69.

 

AIP (archiwalne informacje prasowe) - zobacz

 

 

PODWÓRKA ULICY PIOTRKOWSKIEJ - Piotrkowska 23

Zdjęcie W. Pfeiffera z 1937 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łodzi - zobacz 

W tle zdjęcia podwórka Piotrkowskiej 23, widoczny jest komin mykwy, działającej przy synagodze Wilker Shul - patrz poniżej.

 

Synagoga Wilker Shul

Synagoga, określana mianem synagogi Nowego Miasta (Wilker Shul), była pierwszym żydowskim obiektem sakralnym zbudowanym poza obszarem Starego Miasta. Pierwotny budynek, na planie kwadratu, powstał ok. 1875 r. przy ulicy Zachodniej 275 (później Zachodnia 274b i Zachodnia 56, dz. Zachodnia 70), pomiedzy ulicą Zawadzką (dz. Próchnika), a Cegielnianą (dz. Więckowskiego). Fundatorem synagogi był kupiec i przemysłowiec, Daniel Dobranicki.
Zgodnie z projektem z 1903 r., staraniem Daniela Dobranickiego i Dawida Prussaka (udział tego ostatniego jest obecnie przedmiotem dyskusji), budynek synagogi został rozbudowany. Przedłużono salę modlitw, dobudowano aneks ze schodami do empory i wystawiono niewielka oficynę, miejsce studiów nad Torą, bet ha-midrasz.

1903 - " O przebudowie przez Daniela Dobranickiego i Dawida Prussaka w mieście Łodzi przy ulicy Zachodniej pod numerem 56/275 synagogi i o budowie murowanej, jednopiętrowej szkoły modlitewnej oraz ustępów". [zobacz]

Synagoga po rozbudowie.
Synagoga Wilker Shul została zniszczona przez Niemców w połowie 1940 r. Bogate zbiory zwojów Tory, służące w bet ha-midrasz, okupanci wywieźli.

 

Dokumenty archiwalne:

1888 – „O budowie przez Augusta Landaua parterowych, murowanych komórek oraz stajni i wozowni pod nr 273 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. {powinno być „… pod nr 273a …}[zobacz]

1892 – „O zatwierdzeniu planu na budowę przez Augustę Landau murowanej, dwupiętrowej oficyny mieszkalnej przy ulicy Piotrkowskiej numer 273a w mieście Łodzi”.[zobacz]

1893 – „Zdjęty z natury szkic murowanej, dwupiętrowej, podpiwniczonej oficyny mieszkalnej, wybudowanej niezgodnie z projektem No 1, zatwierdzonym przez Rząd Gubernialny Piotrkowski dnia 28 lipca 1892 r., na nieruchomości Augusty Landau pod numerem 274 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”.{powinno być „… pod numerem 273a …}[zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Herzenberg i Israelsohn Magazyn wyrobów i materiałów wełnianych, bawełnianych, jedwabnych
  • S. Danziger Skład wełny i przędzy
  • N. M. Szapiro Kantor próśb i agentura towarzystw ubezpieczeniowych
  • M. Rapeport Skład farb i materiałów malarskich
  • Okojew i Czkwianow Skład win, koniaków, wódek i likierów
  • Józef Herzenberg Magazyn towarów manufakturowych
  • Besser i S-ka Fabryka i skład mebli
  • Ogólnik i Samuels Skład przyborów dentystycznych
28 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone