pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_74

Piotrkowska 74

nr hip. 512 [+513] (do 1850 r. – nr 104 [+103])

 

W latach 70-tych XIX w., kiedy nie istniała jeszcze ulica Moniuszki, teren pomiędzy obecnym „Grand Hotelem”, a posesją Piotrkowskiej 76, zajmowały dwie działki o nr hip. 512 i 513 (przed 1850 r. nr 104 i 103). Należy pamiętać, że ówczesne działki przy Piotrkowskiej były wąskie, ale długie i sięgały do ulicy Dzikiej, dz. Sienkiewicza.
Ludwik Meyer (zobacz również Piotrkowska 72), który po pożarze w 1874 r. kupił (w spółce z Juliuszem Kunitzerem) fabrykę Edwarda Haentschla przy Piotrkowskiej 72, już wtedy nie widział dla niej przyszłości w centrum miasta. Zakład wprawdzie odbudowano i produkcja ruszyła ponownie w 1875 r., ale infrastruktura i zatrudnienie pozostały na dawnym poziomie. Od 1874 r. działania Ludwika Meyera skupiły się na zwiększaniu stanu posiadania okolicznych gruntów, dla których już wtedy widział inne, niż przemysłowe przeznaczenie.
Nieruchomość o nr hip. 514 (Piotrkowska 74) należała do Meyera już w pierwszej połowie lat 70-tych XIX w.

Na przełomie lat 70-tych i 80-tych XIX w. w rękach Meyera była już także nieruchomość 512, należąca wcześniej do Franciszki Petzold, oraz 513, sprzedana przez spadkobierców tkacza z Moraw, Edwarda Meyera (zbieżność nazwisk do wyjaśnienia).

1879-1880 - "O wykupie bezterminowych czynszów przez Ludwika Meyera z gruntu nr 104/512 w mieście Łodzi". [zobacz]

1879-1879 - "O wykupie bezterminowych czynszów przez Krystynę Meyer z gruntu pod nr 103/513 w mieście Łodzi". [zobacz]

Drewniana zabudowa ówczesnych numerów 512, 513 i 514 jest widoczna na planie Rudolfa Micińskiego z 1873 r.
Co skłoniło Ludwika Meyera do wykupienia rozległego terenu pomiędzy Piotrkowską, a Dziką (dz. Sienkiewicza) i zdobycia zgody na wytyczenie nowej ulicy? Wieść miejska niesie, że bezpośrednim powodem były pogłoski o przeniesieniu stolicy guberni z Piotrkowa do Łodzi. Ekskluzywne wille zbudowane wzdłuż nowej ulicy miały być wynajmowane najwyższym dostojnikom gubernialnym. Trudno dociec, jaki pomysł przyświecał Panu Meyerowi, ale warto nadmienić, że informacje w polskiej prasie (po informacjach zamieszczonych w prasie rosyjskiej) o ewentualnym zamiarze przeniesienia stolicy guberni, pojawiły się dopiero w listopadzie 1881 r. (MA). Być może Pan Meyer, jak większość ówczesnych łódzkich fabrykantów, wierny i pokorny sojusznik władzy carskiej, mozolnie zabiegający o jej względy, dostał "pewną" informację odpowiednio wcześniej, zanim dowiedziała się o niej szeroka gawiedź.
Na większej części nieruchomości 513 Meyer wytyczył prywatną drogę przejazdową, która przyjęła nazwę pasażu Meyera (dz. ul. Moniuszki). Ekskluzywne wille, wystawione w latach 1885-88 po obu stronach pasażu, nie doczekały się wprawdzie gubernialnych lokatorów, ale cieszą nasze oczy do dzisiaj.

 

W 1886 r. Ludwik Meyer sprzedał plac narożny, pod obecnym adresem Piotrkowskiej 72, firmie Ludwika Geyera, za 32.5 tys. rubli. W 1887 r. ukończono budowę okazałego budynku narożnego. Powstałe w tym samym roku Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Bawełnianych "Ludwik Geyer" umieściło tam swoją siedzibę.

 

Pod adres Piotrkowskiej 74, w 1899 r., przeniosła swój skład firma „Gebethner i Wolff”, której łódzka filia mieściła się wcześniej na Piotrkowskiej 18 i 46.

 

Przy Piotrkowskiej 74, w siedzibie Tow. Akc. Ludwika Geyera, funkcjonował wykwintny skład win i towarów kolonialnych (filia składu warszawskiego, mieszczącego się na pl. Teatralnym), oraz elegancka restauracja Antoniego Stępkowskiego.

Gmach Geyera gościł firmę "A. Stępkowski" do przełomu XIX i XX w. Jako pierwszy, w sierpniu 1899 r., został przeniesiony skład win i towarów kolonialnych (MA). Nowy sklep uruchomił działalność w kamienicy Szaji Rosenblatta, w narożnym lokalu u zbiegu Piotrkowskiej 65 i Benedykta (dz. 6 Sierpnia). Na początku XX w., zmieniła adres również restauracja, którą przeniesiono do willi przy pasażu Meyera 9 (MA). Restauracja Stępkowskiego działała pod nowym adresem niedługo i przeszła w ręce restauratora A. Inisa - z tego okresu pochodzi zdjęcie wnętrza lokalu (MA). W 1911 r., po gruntownym remoncie, Inis otworzył restaurację pod adresem pasażu Meyera 7 (MA) - trudno stwierdzić czy chodziło o ten sam lokal, czy restaurację przeniesiono do zachodniej części symetrycznej willi.

Warto nadmienić, że Antoni Stępkowski, uznany stołeczny restaurator, kupiec i energiczny przedsiębiorca, żył w latach 1831-1889. Po jego śmierci, co najmniej w okresie następnych kilkunastu lat, firmą „A. Stępkowski” kierowała żona, Julia Stępkowska, z domu Müller.

 

W 1901 r. Ludwik Meyer niespodziewanie zakończył działalność zawodową i osiadł na podłódzkim Brusie. Komisja Likwidacyjna - L. Meyer, powołana do likwidacji przedsiębiorstwa Meyera i zaspokojenia jego wierzytelności, rozpoczęła w 1903 r. sprzedaż willi przy obecnej ulicy Moniuszki. Jakie były dalsze losy okazałych rezydencji?

Pasaż Meyera 5 (nr hip. 514aa), willa TRIANON

Już w 1903 r. nowym właścicielem willi TRIANON został Chaskiel Simon Sakheim (Zakheim) i jego żona Guta Fajga.

1903 - "O przebudowie przez Chaskiela Zakheima murowanego, piętrowego domu i piętrowego budynku gospodarczego pod numerem 5/514 przy Pasażu Meyera w mieście Łodzi". [zobacz]

1911 - "Projekt przebudowy przez Chaskiela Zakheima okien, drzwi i urządzenia pomieszczenia mieszkalnego w murowanej, piętrowej oficynie i budowy parterowego magazynu pod numerem 5/514 przy Pasażu Meyera w mieście Łodzi". [zobacz]

Jakie działania Pana Sakheima pozwoliły na kupno prestiżowej nieruchomości? Materiały archiwalne wymieniają fabrykę towarów wełnianych. Można sądzić, że produkcja własna, jeżeli w ogóle miała miejsce, była zlecana tkalniom zarobkowym, a właściwą profesją Chaskiela Sakheima był handel. Co ciekawe, willa pozostawała w rękach rodziny Sakheim do wybuchu II wojny światowej - "Ksiega Adresowa m. Łodzi 1937-39" wymienia Gutę Sakheim jako właścicielkę nieruchomości przy Moniuszki 5.

Pasaż Meyera 7-9 (nr hip. 514b i 514c)

Pod tym adresem stoi symetryczna willa, będąca lustrzanym odbiciem budynku po drugiej stronie ulicy, przy Moniuszki 6/8. Po 1903 r. nieruchomości pod nr 7 i 9 należały wprawdzie do różnych właścicieli, ale związanych ze sobą na gruncie zawodowym - willa przy pasażu Meyera 7 była w rękach Hilarego Littauera i jego żony Dory, zaś sąsiednią, pod nr 9, kupił wspólnik Littauera, Józef Friedman (również z żoną). W pierwszych latach XX w., prawdopodobnie do pożaru w 1907 r., produkcja włókiennicza Littauera i Friedmana była związana z fabryką Jakuba Dobranickiego przy Cegielnianej 89.

1899-1906: "Friedman Józef i Littauer Hilary, Łódź, ul. Cegielniana 89, Przędzalnia i tkalnia mechaniczna". [zobacz]

Powyższy stan własności utrzymał się do końca pierwszej dekady XX w. Ok. 1912 r. miejsce Hilarego Littauera zajął Leopold Landsberg z żoną Surą.

1913 - "Projekt przebudowy przez Leopolda Landsberga wewnętrznych ścian i nadbudowy piętra nad przejazdem w murowanym, piętrowym domu pod numerem 7 przy ulicy Pasaż Majera w mieście Łodzi". [zobacz]

Działalność Landsberga, jak nietrudno zgadnąć, była również związana z branżą włókienniczą. Firma została założona pod koniec lat 80-tych XIX w. W długim okresie, począwszy od pierwszych lat XX w., do ok. 1925 r., produkcja wyrobów wełnianych funkcjonowała w dzierżawionych obiektach przy Łąkowej 4 (skład - Cegielniana 36, później Moniuszki 7) MA, należących wcześniej do Markusa Kutnera. W okresie późniejszym, do ogłoszenia upadłości w połowie lat 30-tych, firma Landsberga wykorzystywała obiekty przy Nowo Cegielnianej 15 (później Śródmiejska 37/39 lub 43/45, obecnie Więckowskiego 45) MA.

1928 - "Mechaniczna tkalnia przy ul. Nowo-Cegielnianej 15, właściciel Leopold Landsberg". [zobacz]

1934-38 - "Mechaniczna tkalnia przy ul. Śródmiejskiej 43/45, właściciel Masa Upadłości firmy Leopold Landsberg". [zobacz]

Można przypuszczać, że Leopold Landsberg (lub jego rodzina) pozostawał właścicielem willi przy Moniuszki 7 przynajmniej do połowy lat 30-tych XIX w.

Teraz parę słów o dalszych losach wschodniego skrzydła budynku, pod nr 9.

Ok. 1915 r. właścicielem willi przy pasażu Meyera 9 został Mojżesz vel Henryk Hirschberg, wspólnik Jakuba vel Edwarda Birnbauma. O dokonaniach Henryka Hirschberga i jego żony Zofii, oraz o fabryce spółki "Hirschberg i Birnbaum" przy Wodnej 16 (dz. Wodna 23), już wkrótce ...

cdn. ...

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Gebethner i Wolf Księgarnia i skład nut
  • A. Stępkowski Restauracja
  • Bank Kupiecki Łódzki
  • Ludwik Cukier Fabryka wyrobów wełnianych i półwełnianych
  • Stefan Wojewódzki Sprzedaż samochodów, magazyn mebli i artykułów biurowych
  • Tow. Akc. Wyrobów Bawełnianych Ludwika Geyera
  • Bank Handlowy w Warszawie Oddział w Łodzi
26 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone