pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_175a

Piotrkowska 175a

nr hip. 722

 

Teren "Paradyzu" (zobacz poniżej), składający się z 3 pierwotnych parceli (nr 181-182-183), zajmował duży obszar, kończący się na ulicy Wólczańskiej. Na froncie posesji stał parterowy, murowany dom zajezdny, wystawiony w 1829 r.

Po podziale nieruchomości, w drugiej połowie lat 90-tych XIX w., większa, południowa część otrzymała nr policyjny 175a. Na wydzielonej parceli północnej, oznaczonej nr policyjnym 175, wystawiono w 1913 r. czteropiętrową kamienicę, która zajęła część dawnego domu zajezdnego. Taki stan zabudowy frontowej przedstawiają zdjęcia w galerii.  

 

Jan Adamowski, właściciel szynku wystawionego w 1824 r. na Nowym Rynku 16 (dz. pl. Wolności 9, obiekt nie istnieje), otrzymał od miasta, w 1827 r., trzy działki zlokalizowane pomiędzy ulicą Piotrkowską i Wólczańską, o łącznej pow. 4,5 morga. W latach 1827-28 zbudował na tym terenie trzyizbową oficynę z "pruskiego muru", kręgielnię, piwnicę na skład win, altanę, stajnię i oborę. W 1829 r. stanął na froncie parterowy, murowany budynek zajezdny, a tyły posesji zajął ogród spacerowy w stylu angielskim, położony wśród starych drzew dawnego lasu łódzkiego.

W roku 1834 Adamowski odstąpił Paradyz wdowie, Henrietcie z Neumanów Hentschlowej. Jej drugi mąż, Michał Kunkel, zbudował w podwórzu nowe obiekty, posadził kwiaty, drzewa, klomby i urządził pierwszorzędny, jak na owe czasy, zajazd z ogrodową restauracją.

Paradyz, zarządzany później przez Augusta Hentschla, pasierba Kunkla, odegrał dużą rolę w życiu kulturalnym Łodzi. W zbudowanym przez Augusta drewnianym teatrze, odbywały się cykliczne przedstawienia. Na występy do Paradyzu przyjechał w 1867 r. znany, czarnoskóry aktor, Ira Aldridge. Planowane przedstawienie "Otella" nie odbyło się, ponieważ Aldridge nagle zachorował i pomimo zapewnienia mu dobrej opieki w domu Kunkla, przy Piotrkowskiej 177, zmarł 7 sierpnia. Został pochowany na Cmentarzu Starym przy ulicy Ogrodowej, gdzie nagrobek aktora zachował się do dzisiaj.

Kiedy i komu August Hentschel sprzedał "Paradyz"? Być może podpowiedzią jest licytacja, o której informuje "Lodzer Zeitung" z 1872 r. (MA). Związek z tym wydarzeniem może mieć również poniższy dokument. Do wyjaśnienia.

1873 - "O sprawie Libera Prussaka i Jakuba Wojdysławskiego odnoszących się do wieczystych czynszowych placów nr 181/722, 182/722, 183/722 w mieście Łodzi". [zobacz]

Warto w tym miejscu przypomnieć krótki epizod z historii Łódzkiej Straży Ogniowej Ochotniczej, która wkrótce po utworzeniu, w 1876 r., wyznaczyła teren "Paradyzu" na miejsce zbiórek dla oddziału III-go (MA).

Przynajmniej od początku lat 80-tych XIX w. "Paradyz" był w rękach Karola (Carla) Klukowa. W tym czasie Klukow wykupił grunt działki.

1881-1884 - "O wykupie czynszów przez Karola Klukowa z gruntów nr 181/722, 182 i 183 w mieście Łodzi". [zobacz]

Taryfa domów z 1893 r. wymienia jako właściciela J. Tanfaniego - prawdopodobnie Giuseppe vel Józefa Tanfaniego, zięcia Juliusz Heinzela.

W 1894 r. posesję kupił, za 120 tys. rubli, Isaak Wiesel (MA). Nowy właściciel dokonał podziału nieruchomości. W rękach Wiesela pozostała część północna (Piotrkowska 175), zaś pozostały teren (Piotrkowska 175a) kupiło małżeństwo Gitli i Jakóba Warchiwker, w tym czasie również właścicieli nieruchomości przy Piotrkowskiej 59.

 

Na początku XX w. Paradyz był siedzibą jednego z najliczniejszych związków zawodowych, Związku Włókniarzy „Jedność”, który organizował w tym miejscu zebrania, zabawy i przedstawienia teatralne. W tym czasie działała tutaj scena amatorska, określana później mianem „Teatru Ludowego”, pod kierownictwem aktora, Władysława Glogera. Prelekcje przed przedstawieniami wygłaszał sam Aleksander Zelwerowicz.

 

Po I wojnie światowej teren dawnego "Paradyzu", pomniejszony o posesję przy Piotrkowskiej 175, stracił charakter kulturalno gastronomiczny. Nieruchomość przy Piotrkowskiej 175a była wykorzystywana głównie jako miejsce składów i magazynów. Przez większość lat okresu międzywojennego mieścił się pod tym adresem skład farb i lakierów Edwarda Protze.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Dokumenty archiwalne:

1910 - "Projekt budowy murowanej, parterowej, podpiwniczonej oficyny mieszkalnej z poddaszem na nieruchomości Jakuba Warchiwkera pod numerem 175/722a przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • C. F. Klukow „Paradyz” Restauracya i handel win
  • Edward Protze Skład farb, lakierów, przyborów malarskich i chemikalii
  • "Skóra" Sp. z o.o. Sprzedaż skór i narzędzi szewskich i rymarskich
  • "CHODAKÓW S. A.", "UNION TEXTILE S. A." Skład fabryczny

30 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone