pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_193

Piotrkowska 193

nr hip. 713 (do 1850 r. - 192)

 

Plan Józefa Lenartowskiego z 1849 r. pokazuje pod tym adresem frontowy dom murowany.  

W latach 40-tych XIX w. funkcjonował tutaj, w domu własnym, skład przędzy Ludwika Mamrotha (1800-1863), bogatego kupca z Kalisza.

W tym czasie tylko trzej Żydzi mieli prawo osiedlić się i prowadzić działalność poza rewirem wyznaczonym dla ludności starozakonnej, zamykającym się w granicach Starego Miasta. Poza wymienionym wyżej Mamrothem, był to Dawid Lande, drugi zamożny kaliszanin, oraz majster tkacki i farbiarski, Adolf Abram Likiernik. W połowie lat 40-tych XIX w., w podwórzu posesji Piotrkowskiej 193, będącej prawdopodobnie własnością Mamrotha, Likiernik zbudował budynek z muru pruskiego, w którym prowadził farbiarnię.    

 

Pod koniec lat 60-tych XIX w. posesja u zbiegu Piotrkowskiej i Karola (dz. Żwirki) należała do Marie Bittner.

 

W latach 70-tych XIX w. nieruchomość przeszła w ręce Teodora Rudzińskiego. Na przełomie lat 70-tych i 80-tych Rudziński wykupił grunt działki.

1879-1880 - "O wykupie bezterminowych czynszów przez Teodora Rudzińskiego z gruntu pod nr 192/713 w mieście Łodzi". [zobacz]

W opisie fotografii Eliasza Stummana z drugiej połowy lat 70-tych XIX w. (drugie zdjęcie w galerii), podany jest rok 1873 jako data wystawienia przez Rudzińskiego domu frontowego. Przy uwzględnieniu wspomnianego planu Lenartowskiego z 1849 r., z naniesionym domem murowanym, można przypuszczać, że Rudziński dokonał przebudowy pierwotnego obiektu.

W tylnej części działki, sięgającej do ulicy Wólczańskiej, w 1876 r. Rudziński wystawił mechaniczną przędzalnię wełny. Jednopiętrowy budynek, którego szczyt jest widoczny na prezentowanej w galerii fotografii Stummana, stanął pod późniejszym adresem Karola/Wigury 5, obecnie al. Kościuszki 121.

Posesja Rudzińskiego została zlicytowana w 1883 r. przez Towarzystwo Kredytowe Łódzkie za sumę 15 tys. rubli, o czym informuje "Dziennik Łódzki" w swoim drugim numerze, w styczniu 1884 r. (MA).

 

Kolejnym właścicielem nieruchomości przy Piotrkowskiej 193 został również przemysłowiec, Zygfryd Mannaberg, wspólnik Otto Goldammera.

Pod koniec lat 80-tych XIX w. fabryka przy Karola 5 była wykorzystywana (prawdopodobnie dzierżawiona) przez firmę "Getz, Schröder i S-ka”.

1888 - "Projekt budowy przez firmę "Goetz, Schröder i Spółka" murowanych, parterowych magazynów pod numerem 713c w mieście Łodzi". [zobacz]

Zamiar podwyższenia przędzalni w 1893 r. nie doszedł do skutku. Powodem mógł być groźny wypadek, jaki miał miejsce w kwietniu 1893 r., który pochłonął 3 ofiary śmiertelne i wielu rannych (MA).

 

Po śmierci Mannaberga właścicielem nieruchomości został jego zięć, Emil Haebler (zobacz poniżej).

W 1900 r. Heabler zamierzał przebudować dom frontowy przy Piotrkowskiej 193 i wystawić piętrowy budynek z dachem mansardowym (trzecie zdjęcie w galerii), ale projekt nie został zrealizowany.

 

Od 1910 r. nieruchomość, sięgająca nadal do ulicy Wólczańskiej, należała do Icka Majera Plucera vel Pilicera.

 

Zabudowania mieszkalnej części posesji przy Piotrkowskiej 193 zostały wyburzone w 1977 r. Dwa lata później, u zbiegu Piotrkowskiej i Żwirki, stanęła nowa "architektoniczna perełka". Proces odchodzenia XIX-wiecznej zabudowy zarejestrował na zdjęciach łódzki fotograf, R. Kasprowicz - zobacz.

 

Dokumenty archiwalne:

1888 – „[Projekt] na budowę przez Zygfryda Mannaberga murowanego, parterowego, podpiwniczonego magazynu towarów pod numrem 713 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1893 – „O zatwierdzeniu planu budowy przez Zygfryda Mannaberga mechanicznej przędzalni wełny, nadbudowy drugiego piętra, budowy parterowej wilkowni, kotłowni, ustępów i instalacji kotłapod numerami 713 i 714 na rogu ulic: św. Karola i Wólczańskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1900 – „O nadbudowie przez Emila Haeblera pierwszego piętra z mansardą nad istniejącym, murowanym, parterowym domem frontowym, pierwszego piętra nad dwiema parterowymi oficynami i dobudowie takowych, a także budowie murowanej, parterowej szopy i ustępów pod numerem 713 na rogu ulic Piotrkowskiej i św. Karola w mieście Łodzi”. [zobacz]

1900 - "O nadbudowie przez Emila Haeblera w mieście Łodzi drugiego piętra z poddaszem nad piętrową przędzalnią z poddaszem". [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Lejbuś Percyk Sprzedaż ksiąg i materiałów piśmiennych
  • G. H. Szpiro "Szwajcaria" Mechaniczna fabryka pończoch

 

 

Emil Karol Haebler (właściwie Häbler)

Pochodzący z Saksonii Emil Haebler był rzutkim przedsiębiorcą. Jego działania były związane zarówno z produkcją drzewną (tartak i produkcja skrzyń), oraz hutami szkła („Kara” i „Hortensja”) w stolicy guberni, Piotrkowie, jak i składami węgla i produkcją włókienniczą w dynamicznie rozwijającej się Łodzi.

Produkcja przędzalni wełny przy Karola 5, odziedziczonej przez Haeblera po śmierci teścia, została przerwana w 1899 r., kiedy doszło do pożaru fabryki (MA). Haebler był podejrzewany o spowodowanie pożaru w celu uzyskania odszkodowania, ale nie zostało to udowodnione.

Po zakończeniu odbudowy w 1903 r., wraz z podwyższeniem przędzalni o jedno piętro, zakład został wydzierżawiony braciom Zapp (Emil, Otto i Alfons Zapp). Od 1910 r., kiedy fabryka przeszła w ręce Icka Majera Plucera, powierzchnie przemysłowe były nadal dzierżawione. W latach międzywojennych funkcjonowały tam, między innymi, przędzalnia i tkalnia bawełny synów Jakuba Steigerta, pod szyldem „B-cia Steigert i S-ka”, oraz fabryka pończoch "Szwajcaria" G. H. Szpiro. Dawną fabrykę przy Żwirki 5 możemy jeszcze obejrzeć na zdjęciach Wacława Kamińskiego z lat 60-tych XX w. (MA).

W 1897 r., w obszarze leżącym wtedy poza granicami Łodzi, później pod adresem ulicy Dąbrowskiej 23/27 (dz. ulica Dąbrowskiego, teren u zbiegu Dąbrowskiego i Kilińskiego) Emil Haebler rozpoczął budowę nowych obiektów przemysłowych. Stanęła tam okazała, nowoczesna fabryka (MA), w skład której wchodziły przędzalnia bawełny, niciarnia, apretura, farbiarnia i dom dla pracowników (kamienica istnieje do dzisiaj, pod adresem Dąbrowskiego 25).

W 1900 r. powstała "Belgijska Spółka Akcyjna Emil Haebler", z siedzibą w Brukseli.

W okresie międzywojennym przedsiębiorstwem kierowali synowie założyciela, Achim i Armin Haeblerowie. Krótką historię firmy Haeblerów przedstawia publikacja w wydawnictwie "Giewont", z 1928 r. (MA)

Bracia Achim i Armin,  pomimo tego, że byli synami Żydówki (Franciszki Mannaberg), należeli do NSDAP. Antypolska postawa i polaryzujące się nastroje przed wybuchem II wojny światowej, spowodowały ucieczkę braci Haeblerów z Łodzi w sierpniu 1939 r. 

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

30 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone