pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Strona

główna

Kontakt

INDEKS

właściciele nieruchomości

INDEKS

przedsiębiorcy

Piotrkowska_193

Piotrkowska 193

nr hip. 713 (do 1850 r. - 192)

 

Na mocy kontraktu z października 1844 r. plac budowlany nr 192 przy ulicy Piotrkowskiej (dz. Piotrkowska 193) objął Ludwik Mamroth (1800-1863), bogaty kupiec żydowski z Kalisza, prowadzący pod tym adresem skład przędzy.

W tym czasie tylko trzej Żydzi mieli prawo osiedlić się i prowadzić działalność poza rewirem wyznaczonym dla ludności starozakonnej, zamykającym się w granicach Starego Miasta. Poza wymienionym wyżej Mamrothem, był to Dawid Lande, drugi zamożny kupiec kaliski, później łódzki fabrykant, oraz majster tkacki i farbiarski Adolf Abram Likiernik

 

Zgodnie z protokołem Magistratu z grudnia 1856 r. Wincenty Mamroth, działający w imieniu swego ojca, Ludwika, sprzedał nieruchomość Fryderykowi Merkens.

Na froncie posesji stał w tym czasie dom murowany mieszkalny pod dachówką, mający długości łokci* 24, szerokości łokci 14, a wysokości łokci 5 nowej miary polskiej.

* - 1 łokieć = 0,576 m

 

W październiku 1857 r. Merkens sprzedał nieruchomość Augustowi Bittner, za kwotę 2 tys. rubli srebrem.

Po śmierci Bittnera posesja przeszła w ręce jego sukcesorów - wdowy Marii i trojga dzieci, Gustawa, Karoliny i Hermana.

 

W latach 70-tych XIX w. nieruchomość należała do Teodora Rudzińskiego. Na przełomie lat 70-tych i 80-tych Rudziński wykupił grunt działki.

1879-1880 - "O wykupie bezterminowych czynszów przez Teodora Rudzińskiego z gruntu pod nr 192/713 w mieście Łodzi". [zobacz]

W opisie fotografii Eliasza Stummana, z drugiej połowy lat 70-tych XIX w. (drugie zdjęcie w galerii), podany jest rok 1873 jako data wystawienia przez Rudzińskiego domu frontowego. Można przypuszczać, przy uwzględnieniu wymiarów murowanego domu frontowego Ludwika Mamroth, że Rudziński wystawił nowy, również parterowy, dom frontowy. Powstanie nowego obiektu nie dziwi, ponieważ Rudziński był przedsiębiorcą budowlanym, czy jak ówcześnie określano enterprenerem.

W tylnej części działki, sięgającej do ulicy Wólczańskiej, w 1876 r. Rudziński wystawił, prawdopodobnie pod dzierżawę, mechaniczną przędzalnię wełny. Jednopiętrowy budynek, którego szczyt jest widoczny na prezentowanej w galerii fotografii Stummana, stanął pod późniejszym adresem Karola/Wigury 5, obecnie al. Kościuszki 121.

Nieruchomość Rudzińskiego została zlicytowana w 1883 r. przez Towarzystwo Kredytowe, za sumę 15 tys. rubli, o czym informuje "Dziennik Łódzki" w styczniu 1884 r. (MA).

 

Kolejnym właścicielem nieruchomości przy Piotrkowskiej 193 został Zygfryd Mannaberg, wspólnik Otto Goldammera.

Pod koniec lat 80-tych XIX w. fabryka przy Karola 5 była wykorzystywana (prawdopodobnie dzierżawiona) przez firmę "Getz, Schröder i S-ka”.

1888 - "Projekt budowy przez firmę "Goetz, Schröder i Spółka" murowanych, parterowych magazynów pod numerem 713c w mieście Łodzi". [zobacz]

Zamiar podwyższenia przędzalni w 1893 r. nie doszedł do skutku. Powodem mógł być groźny wypadek, jaki miał miejsce w kwietniu 1893 r., który pochłonął 3 ofiary śmiertelne i wielu rannych (MA).

 

Po śmierci Mannaberga właścicielem nieruchomości został jego zięć, Emil Haebler (zobacz poniżej).

W 1900 r. Heabler zamierzał przebudować dom frontowy przy Piotrkowskiej 193 i wystawić piętrowy budynek z dachem mansardowym (trzecie zdjęcie w galerii), ale projekt nie został zrealizowany.

 

Od 1910 r. nieruchomość, sięgająca nadal do ulicy Wólczańskiej, należała do Icka Majera Plucera vel Pilicera.

 

Zabudowania mieszkalnej części posesji Piotrkowskiej 193 zostały wyburzone w 1977 r. Dwa lata później, u zbiegu Piotrkowskiej i Żwirki, stanęła nowa "architektoniczna perełka". Proces odchodzenia XIX-wiecznej zabudowy zarejestrował na zdjęciach łódzki fotograf, R. Kasprowicz - zobacz.

 

Archiwalne dokumenty budowlane:

1888 – „[Projekt] na budowę przez Zygfryda Mannaberga murowanego, parterowego, podpiwniczonego magazynu towarów pod numerem 713 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1893 – „O zatwierdzeniu planu budowy przez Zygfryda Mannaberga mechanicznej przędzalni wełny, nadbudowy drugiego piętra, budowy parterowej wilkowni, kotłowni, ustępów i instalacji kotła pod numerami 713 i 714 na rogu ulic: św. Karola i Wólczańskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1900 – „O nadbudowie przez Emila Haeblera pierwszego piętra z mansardą nad istniejącym, murowanym, parterowym domem frontowym, pierwszego piętra nad dwiema parterowymi oficynami i dobudowie takowych, a także budowie murowanej, parterowej szopy i ustępów pod numerem 713 na rogu ulic Piotrkowskiej i św. Karola w mieście Łodzi”. [zobacz]

1900 - "O nadbudowie przez Emila Haeblera w mieście Łodzi drugiego piętra z poddaszem nad piętrową przędzalnią z poddaszem". [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Lejbuś Percyk Sprzedaż ksiąg i materiałów piśmiennych
  • G. H. Szpiro "Szwajcaria" Mechaniczna fabryka pończoch

 

 

Emil Karol Haebler (właściwie Häbler)

Pochodzący z Saksonii Emil Haebler był rzutkim przedsiębiorcą. Jego działania były związane zarówno z produkcją drzewną (tartak i produkcja skrzyń), oraz hutami szkła („Kara” i „Hortensja”) w stolicy guberni, Piotrkowie, jak i składami węgla i produkcją włókienniczą w dynamicznie rozwijającej się Łodzi.

Produkcja przędzalni wełny przy Karola 5, odziedziczonej przez Haeblera po śmierci teścia, została przerwana w 1899 r., kiedy doszło do pożaru fabryki (MA). Haebler był podejrzewany o spowodowanie pożaru w celu uzyskania odszkodowania, ale nie zostało to udowodnione.

Po zakończeniu odbudowy w 1903 r., wraz z podwyższeniem przędzalni o jedno piętro, zakład został wydzierżawiony braciom Zapp (Emil, Otto i Alfons Zapp). Od 1910 r., kiedy fabryka przeszła w ręce Icka Majera Plucera, powierzchnie przemysłowe były nadal dzierżawione. W latach międzywojennych funkcjonowały tam, między innymi, przędzalnia i tkalnia bawełny synów Jakuba Steigerta, pod szyldem „B-cia Steigert i S-ka”, oraz fabryka pończoch "Szwajcaria" G. H. Szpiro. Dawną fabrykę przy Żwirki 5 możemy jeszcze obejrzeć na zdjęciach Wacława Kamińskiego z lat 60-tych XX w. (MA).

W 1897 r., w obszarze leżącym wtedy poza granicami Łodzi, później pod adresem ulicy Dąbrowskiej 23/27 (dz. ulica Dąbrowskiego, teren u zbiegu Dąbrowskiego i Kilińskiego) Emil Haebler rozpoczął budowę nowych obiektów przemysłowych. Stanęła tam okazała, nowoczesna fabryka (MA), w skład której wchodziły przędzalnia bawełny, niciarnia, apretura, farbiarnia i dom dla pracowników (kamienica istnieje do dzisiaj, pod adresem Dąbrowskiego 25).

W 1900 r. powstała "Belgijska Spółka Akcyjna Emil Haebler", z siedzibą w Brukseli.

W okresie międzywojennym przedsiębiorstwem kierowali synowie założyciela, Achim i Armin Haeblerowie. Krótką historię firmy Haeblerów przedstawia publikacja w wydawnictwie "Giewont", z 1928 r. (MA)

Bracia Achim i Armin,  pomimo tego, że byli synami Żydówki (Franciszki Mannaberg), należeli do NSDAP. Antypolska postawa i polaryzujące się nastroje przed wybuchem II wojny światowej, spowodowały ucieczkę braci Haeblerów z Łodzi w sierpniu 1939 r. 

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

30 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone