pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_175

Piotrkowska 175

nr hip. 722a

 

Nieruchomość przy obecnej Piotrkowskiej 175 została wydzielona z dużej posesji 722 (trzy pierwotne parcele o nr 181-182-183), zajmowanej przez kilkadziesiąt lat, od 1827 r., przez Paradyz. Podział nastąpił w drugiej połowie lat 90-tych XIX w., kiedy ówczesny właściciel, Izaak Wiesel, sprzedał południową część działki Jakóbowi Warchiwkerowi.

W 1896 r. Wiesel zamierzał wybudować trzypiętrową kamienicę frontową, jednak projekt nie został zrealizowany.

1896 - "O budowie przez Izaaka Wizela murowanego, trzypiętrowego domu frontowego z takimi samymi dwoma oficynami pod numerem 175/722 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Czym zajmował się Isaak Wiesel? Odpowiedzi na to pytanie mogą udzielić poniższe dokumenty archiwalne.

1898-1900 - "Wiesel i Grünbaum, Łódź, ul. Nowocegielniana 37, Fabryka wstążek, tasiemek i sznurków". [zobacz]

1899-1912 - "Wiesel Izaak, Łódź, ul. Mikołajewska 47, Fabryka wstążek". [zobacz]

 

W okresie pierwszej dekady XX w. nieruchomość należała do Towarzystwa Akcyjnego "Zawiercie" (Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przędzalni Bawełny, Tkalni i Blicharni "Zawiercie"). W materiałach AP w Łodzi możemy przeczytać informację o tym Towarzystwie:

"Początki istnienia fabryki tekstylnej w Zawierciu sięgają pierwszej połowy XIX wieku. W latach 40-tych XX wieku powstała manufaktura tekstylna oparta na kapitale szlacheckim i żydowskim. W latach 70-tych XIX wieku rodzina berlińskich bankierów Ginsbergów, mająca powiązania z przemysłem w Łodzi i Częstochowie, założyła tu nowoczesną fabrykę tekstylną przetwarzającą bawełnę. W 1878 roku utworzona została Spółka Akcyjna „Zawiercie", która nabyła od braci Ginsberg fabrykę tekstylną. Głównymi udziałowcami tej spółki pozostali bracia Ginsberg, a obok nich udziały nabyli przedstawiciele polskiej arystokracji (Zamojscy i Wielopolscy), którzy przez długi czas wchodzili do zarządu spółki. Spółka i należąca do niej fabryka używały wówczas nazwy „Towarzystwo Zakładów Przędzalni Bawełny, Tkalni i Blecharni Zawiercie, dawniej A.B. Ginsberg”.Do wybuchu I wojny światowej produkcja fabryki była nastawiona głównie na rynek rosyjski. W czasie I wojny wszelkie wyroby i maszyny zostały skonfiskowane przez okupacyjne władze niemieckie. W okresie międzywojennym Spółka Akcyjna Zawiercie borykała się z trudnościami i zaciągała poważne pożyczki zagraniczne, co doprowadziło do uzależnienia Spółki od bankierów wiedeńskich, belgijskich i francuskich. W 1929 roku Spółka ogłosiła upadłość i została oddana pod nadzór sądowy. Z chwilą wybuchu II wojny światowej fabryka została unieruchomiona. Do końca wojny pozostawała ona pod zarządem komisarycznym. Stan prawny Spółki pozostawał nieuregulowany ze względu na to, że główni akcjonariusze pozostawali za granicą. W 1943 roku fabryka została skonfiskowana jako mienie wrogów Rzeszy hitlerowskiej."

 

Ok 1911 r. posesja przy Piotrkowskiej 175 przeszła w ręce Otto Jana Schultza (zobacz poniżej) i Towarzystwa Akcyjnego "Adolf Daube".

Dokumentacja dotycząca budowy czteropiętrowej kamienicy frontowej, z 1911 r., została złożona przez Otto Jana Schultza. Trudno stwierdzić czy nowy obiekt został wystawiony przez Schultza (i być może również przedstawicieli rodziny Daube), czy było to zasługą nowych właścicieli, braci Zajbert, którzy wykorzystali istniejący już projekt budowlany. Praktycznie od momentu powstania, w 1913 r., do wybuchu II wojny światowej, nieruchomość należała do rodziny Zajbert. 

 

W podwórzu posesji mieścił się, utworzony w roku 1927, Instytut Leczenia Radem. Zakup radu, sprowadzonego z Berlina, sfinansowało w dużym stopniu małżeństwo Herbstów. Pierwszym kierownikiem instytutu był wybitny łódzki lekarz i społecznik, dr Józef Maybaum-Marzyński, który również mieszkał pod tym numerem.

Znaną i zasłużoną postacią łódzkiego życia społecznego, była także żona dr Maybauma-Marzyńskiego, Stefania Marzyńska. Po wybuchu I wojny światowej, w obliczu głodu, Towarzystwo „Kropla Mleka”, którego współzałożycielką i fundatorką była Stefania Marzyńska, otworzyło na Piotrkowskiej 175 kuchnię i punkt wydawania posiłków dzieciom w wieku 5-15 lat.

 

Dokument archiwalny:

1911 – „Projekt na budowę przez Otto Jana Schultza murowanego, czteropiętrowego domu z takimiż dwiema oficynami i poprzecznego domu pod numerem 175/722a przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Magnuski i Feinkind Przedsiębiorstwo robót betonowych
  • „Leonowit” Fabryka wyrobów azbestowych
  • „Progres” Sklep komisowy
  • B-cia Zajbert Kantor fabryki wyrobów wełnianych i bawełnianych
  • Thea Sanne Skład porcelany, szkła i fajansu
  • Theod. Jul. Arnold Magazyn rowerów i części zamiennych
  • Instytut Leczenia Radem

 

 

Otto Juliusz Schultz, Otto Jan Schultz, Paweł Schultz

W latach 70-tych XIX w., w wyniku przeprowadzonych licytacji, Schultz senior stał się posiadaczem terenu przy ówczesnej ulicy Zawadzkiej (od lat 90-tych XIX w. Zawadzkiej 16), rozciągającym się pomiędzy dzisiejszą ulicą Próchnika, Zachodnią i Wólczańską. W powstałych obiektach tkalni, przędzalni, farbiarni i apretury, produkowano chustki, korty i sukno. 

Po śmierci założyciela, w 1891 r., przedsiębiorstwem kierował syn Juliusza, Otto Jan Schultz. Zakłady u zbiegu Zachodniej i Zawadzkiej zostały zmodernizowane i rozbudowane.

1893 - "O zatwierdzeniu planu budowy przez Otto Schultza w mieście Łodzi przy ulicy Zachodniej pod numerem 47, przy istniejącej fabryce, nowej przędzalni i tkalni wyrobów bawełnianych". [zobacz]

1893-94 - "Oświetlenie elektryczne fabryki Ottona Jana Schultza w mieście Łodzi". [zobacz]

1894 - "O budowie przez Otto Jana Schultza trzeciego pietra na istniejącej przędzalni, a także projekt budowy poczekalni i stołówki robotniczej pod numerem 16/47 na rogu ulic Zachodniej i Zawadzkiej w mieście Łodzi". [zobacz]

1896-97 - "O odbudowie spalonej fabryki Schultza w mieście Łodzi przy ulicy Zachodniej pod numerem 47". [zobacz]

Począwszy od pierwszych lat XX w. działania Jana Schultza dotyczyły również, może przede wszystkim, innych obszarów. Na Piotrkowskiej 165 prowadził przedstawicielstwo Rosyjskiego Związku Asekuracyjnego, oraz Dom Agenturowo-Komisowy, sprzedający bawełnę i kamgarn. W 1911 r., u zbiegu ówczesnej ulicy Leszno i pasażu Schultza, powstawały okazałe koszary, wraz z obiektami towarzyszącymi - zobacz KOSZARY ŁÓDZKIE

Z fabryką przy Zawadzkiej 16 był związany również drugi syn Juliusza, Paweł Schultz, który początkowo w spółce ze szwagrem, Karolem Teodorem Buhle, prowadził tam farbiarnię i wykończalnię.

W drugiej połowie lat 90-tych XIX w. Schultz i Buhle kupili tereny w gminie Radogoszcz, gdzie wystawili obiekty fabryczne - w pierwszych latach działalności funkcjonowała tam, podobnie jak na Zawadzkiej, farbiarnia i apretura.

1899 - "O budowie przez firmę Buhle i Schultz w kolonii Radogoszcz pod numerem 1, murowanej farbiarni z apreturą, maszynowni i kotłowni, komina fabrycznego i kantoru". [zobacz]

Ok. 1903 r. spółkę rozwiązano. Fabryka na Radogoszczu (później pod adresem Hipotecznej 10, a następnie Hipotecznej 7/9) przeszła w ręce K. T. Buhle. Szybki rozwój zakładów na Hipotecznej zaowocował powstaniem dużego przedsiębiorstwa włókienniczego, zatrudniającego w latach 30-tych XX w. ponad 2 tys. pracowników. 

Po zakończeniu współpracy z Buhle, Paweł Schultz funkcjonował dalej w rodzinnym przedsiębiorstwie na Zawadzkiej.

1905 - "Projekt odbudowy przez Pawła Schultza przędzalni i tkalni, budowy wytwórni wzorów, wieży służącej kondensacji pary wodnej i odbudowy murowanej stróżówki pod numerem 16/47 na rogu ulic Zawadzkiej i Zachodniej w mieście Łodzi". [zobacz]

1914 - "Projekt budowy przez Pawła Schultza murowanego, piętrowego budynku fabrycznego pod numerem 16 na rogu ulic: Zawadzkiej i Zachodniej w mieście Łodzi". [zobacz]

Zarówno przed I wojną światową, jak i w okresie międzywojennym, część pomieszczeń fabrycznych przy Zawadzkiej 16 była wynajmowana innym przedsiębiorcom.

W latach 20-tych XX w., po pożarze który wybuchł w zabudowaniach narożnych, zniszczone obiekty zmieniły właściciela i przeznaczenie. W 1926-27 r. otworzono tam kompleks rozrywkowy „Imperial”, a rok później uruchomiono kino „Capitol”.

 

Warto w tym miejscu nadmienić, iż w momencie powstawania fabryki Juliusza Schultza, w latach 70-tych XIX w., obraz tego obszaru Łodzi wyglądał zgoła inaczej niż obecnie. Ulica Zawadzka (dz. Próchnika), na której stawiano dopiero pierwsze kamienice od strony Piotrkowskiej, kończyła się na ulicy Zachodniej. Ta ostatnia była zabudowana od ulicy Północnej/Ogrodowej (dz. Ogrodowa) do Zawadzkiej. Ulica Wólczańska rozpoczynała się od Cegielnianej (dz. Więckowskiego), a na odcinku pomiędzy Zawadzką, a Cegielnianą, jeszcze nie istniała. Fotografia ulicy Zawadzkiej z drugiej połowy lat 70-tych XIX w., autorstwa Eliasza Stummana, z widoczną już w tle fabryką Schultza, dobrze obrazuje ówczesny stan zabudowy śródmieścia Łodzi.

Skrzyżowanie ulicy Zawadzkiej i Zachodniej niecałe 40 lat później, z widocznym również fragmentem fabryki Schultzów, ilustruje widokówka prezentująca hotel Manteufel (daw. Zachodnia 45, róg Zawadzkiej) i Bristol (daw. Zawadzka 11, róg Zachodniej).

Na zdjęciach lotniczych z 2009 r., dostępnych na stronie www.retromapy.pl, możemy jeszcze zobaczyć wszystkie obiekty fabryczne wystawione przez rodzinę Schultzów.

30 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone