pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_33

Piotrkowska 33

nr hip. 269 (do 1850 r. - 197)

 

W 1856 r. na posesji przy Piotrkowskiej 33 powstał drewniany wiatrak. Zbudował go znany w Łodzi młynarz, Andrzej Jezierski.

Oto co pisze Anna Rynkowska w książce "Ulica Piotrkowska":

"W 1856 r. Andrzej Jezierski, który tymczasem zmienił nazwisko na Jeziorski, wybudował drewniany wiatrak na posesji przy Piotrkowskiej 33. Wiatrak stał w odległości 300 m od ulicy i funkcjonował jeszcze w 1861 r.".

Gdzie dokładnie stał wiatrak Jezierskiego? Dlaczego Pani Anna użyła enigmatycznego określenia "300 metrów od ulicy"? Dzisiaj możemy powiedzieć, że wiatrak stał (z uwzględnieniem ukośnego położenia działki) w okolicach obecnej ulicy Wólczańskiej, ale ówcześnie było to szczere pole.

W tym miejscu warto przyjrzeć się bliżej historii nietypowych posesji przy Piotrkowskiej, na odcinku pomiędzy obecną ulicą Więckowskiego i Zieloną.

Plan Józefa Lenartowskiego z 1849 r. przedstawia ten teren jako białą plamę, bez zaznaczonych granic działek. Ziemie po zachodniej stronie Piotrkowskiej, pomiędzy obecną ulicą Więckowskiego i Zieloną, należały do "staro mieszczan" (mieszkańców dawnej, rolniczej Łodzi) jeszcze w latach 50-tych XIX w. Nieuregulowane grunty orne przebiegały ukośnie do osi ulicy Piotrkowskiej. Ze względu na wygórowane ceny, nie doszło do wykupu działek przez władze Łodzi, a prywatna sprzedaż szła opornie. Odcinek ulicy Zachodniej, pomiędzy obecną Więckowskiego i Zieloną, który utworzył zachodnią granicę działek przy Piotrkowskiej, został wytyczony dopiero ok. połowy lat 60-tych XIX w., a ulica Wólczańska, na tym samym odcinku, powstała kilka lat później.

Innymi słowy, wokół wiatraka Andrzeja Jezierskiego szumiało zboże.

 

Pod koniec lat 60-tych XIX w. właścicielem posesji był Józef Ludwig., prawdopodobnie postać tożsama z ówczesnym właścicielem narożnej nieruchomości przy Piotrkowskiej 97.

 

Na początku lat 70-tych XIX w. nieruchomość przeszła w ręce kupca, Icka Joskowicza (Jośkowicza). Na szerokiej działce, w latach 1872-75, Joskowicz wystawił dwupiętrową kamienicę, widoczną na fotografii Eliasza Stummana (drugie zdjęcie w galerii).

Podwyższenie kamienicy frontowej o jedno piętro, planowane w 1910 r., nie zostało wykonane - niezrealizowany projekt elewacji frontowej przedstawia trzecie zdjęcie w galerii. Podwyższenie budynku frontowego nastąpiło wiele lat później, ok. 1936 r. (AIP), kiedy właścicielem nieruchomości był J. Blub. Nowa elewacja nawiązywała do modnego w latach 30-tych modernizmu.

 

W 1882 r. otworzył tutaj aptekę Józef Gebel. Była to ówczesnie piąta apteka w Łodzi. Już po dwóch latach Gebel przekazał lokal Fryderykowi Müllerowi. W tym czasie w kamienicy Fryderyka Müllera, na Piotrkowskiej 46, działała apteka Maurycego Spokornego. Na początku lat 90-tych XIX w. Müller przeniósł aptekę do własnego domu, a Spokorny funkcjonował dalej pod adresem Piotrkowskiej 25.

 

W początkach XX w. mieściło się tutaj 8 sklepów od frontu i 15 w oficynach.

 

Zachodnia 66-68 (dz. Zachodnia 78-80)

Nieruchomość Icka Joskowicza przy Piotrkowskiej 33, to tylko część rozległego obszaru, jaki stał się jego własnością w latach 70-tych XIX w. Od strony ulicy Zachodniej, poza dochodzącą do niej tylną częścią posesji Piotrkowskiej 33, w rękach Joskowicza była również tylna część sąsiedniej posesji, przy Piotrkowskiej 31. Okazałe "królestwo" Pana Icka, zaznaczone kolorem czerwonym na planie Wł. Starzyńskiego (MA), obejmowało Zachodnią 66-68 (dz. Zachodnia 78-80).

 

Pomiędzy ulicą Piotrkowską, a Zachodnią, prawdopodobnie już w końcu lat 70-tych XIX w., powstał poprzeczny obiekt ręcznej tkalni. Północny fragment tego budynku, pełniącego później funkcję mieszkalną, zachował się do dzisiaj - zobacz.

Trudno powiedzieć, czy posesja fabryczna Icka Joskowicza służyła pierwotnie produkcji właściciela, ale na pewno była wykorzystywana przez firmy należące do przedstawicieli rodziny Joskowicz.

W następnych latach wzniesiono kolejne budynki fabryczne i magazynowe, a produkcję, wtedy już tkalni i przędzalni, zmechanizowano.

Na początku lat 90-tych XIX w. funkcjonowała tam przędzalnia odpadków bawełnianych, tkalnia pruneli i wyrobów bawełnianych Fryderyka Eisenbrauna, zatrudniająca 185 robotników pracujących przy 62 warsztatach mechanicznych (MA).

Stan zabudowy na koniec XIX w. dobrze obrazuje poniższy dokument.

1897 - "Plan przebudowy istniejących schodów na murowane, dobudowy murowanych schodów, schodów ewakuacyjnych, przebudowy niektórych okien na drzwi, urządzenia sklepienia na parterze mechanicznej przędzalni i tkalni oraz zdjęty z natury plan: dwóch, dwupiętrowych, a częściowo trzypiętrowych, podpiwniczonych oficyn mieszkalnych, dwupiętrowego z poddaszem i częściowo podpiwniczonego domu frontowego, trzypiętrowego z poddaszem i częściowo podpiwniczonego domu poprzecznego, trzypiętrowej mechanicznej przędzalni i tkalni, dwupiętrowej z poddaszem i piwnicami ręcznej tkalni, kotłowni i maszynowni, komina, schodów przy piętrowym budynku gospodarczym, w którym na pietrze mieści się magazyn i innych na nieruchomości Icka Joskowicza pod numerami 268, 269 przy ulicach Piotrkowskiej i Zachodniej w mieście Łodzi". [zobacz]

Informacja prasowa o groźnym pożarze, jaki wybuchł na posesji Joskowicza w lipcu 1899 r. (AIP), wymienia także niektóre firmy działające na tym terenie.

Zrozumiała tendencja do likwidowania przemysłu w ścisłym centrum miasta, spowodowała wygaszanie produkcji również u Joskowiczów. Hale fabryczne zamieniano na powierzchnie mieszkalne (MA), budowano nowe kamienice.

 

Front ulicy Zachodniej 66-68, w okresie I wojny światowej, był już zabudowany (MA). Do starszej, dwupiętrowej kamienicy, stojącej na froncie północnej części działki Zachodniej 66 (dz. Zachodnia 78), dobudowano w 1910 r. dom trzypiętrowy.

1910 - "Projekt dobudowy przez Joska Joskowicza do istniejącego murowanego, dwupiętrowego domu nowej części trzypiętrowego domu i oficyny pod numerem 66/270 przy ulicy Zachodniej w mieście Łodzi". [zobacz]

Na początku lat 30-tych okresu międzywojennego nastąpił podział nieruchomości Joskowiczów, co umożliwiło późniejszą sprzedaż poszczególnych części.

1930 - "Podział nieruchomości położonej przy ul. Zachodniej 68, stanowiącej własność ob. Joskowicza". [zobacz]

Można przypuszczać, że przynajmniej nieruchomości przynależne Zachodniej 66 pozostały w rodzinie Joskowiczów do wybuchu II wojny światowej.

Widok kamienic frontowych Joskowiczów przy ulicy Zachodniej możemy jeszcze zobaczyć na zdjęciach wykonanych na krótko przed zniwelowaniem tego terenu (MA).

 

AIP (archiwalne informacje prasowe) - zobacz

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

 

PODWÓRKA ULICY PIOTRKOWSKIEJ - Piotrkowska 33

Zdjęcie W. Pfeiffera z 1937 r., ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łodzi, oraz zdjęcie współczesne z 2014 r. - zobacz

 

Dokument archiwalny:

1889 - "O budowie przez Icka Joskowicza dwupiętrowej oficyny mieszkalnej z poddaszem pod numerem 269 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

1892 - "O zatwierdzeniu planu na budowę przez Icka Joskowicza murowanego, trzypiętrowego domu mieszkalnego z takąż oficyną i piętrowych zabudowań gospodarczych pod numerem 269 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

1910 – „Projekt na nadbudowę przez Abrama Joskowicza trzeciego piętra nad dwupiętrowym, murowanym domem i dwóch oficyn pod numerem 33/269 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • F. Müller Apteka, skład wód mineralnych
  • Adolf Rosenthal Skład towarów galanteryjnych
  • S. H. Ciesielski Skład lamp i naczyń kuchennych
  • Szymon Urbach Zakład optyczno-elektryczno-techniczny
  • T. Finkelhaus Skład mebli żelaznych i wózków dziecięcych
  • B. Opoczyński Fabryka trykotów i chustek
  • M. Żytnicki Biuro próśb i zażaleń
  • N. B. Mirtenbaum Magazyn wyrobów gumowych, ceratowych i kauczukowych
  • J. Rajsfeld Oświetlenie gazożarowe
  • Richard Wildt Perfumeria
  • A. Binke Sprzedaż szyb i luster
  • M. Stein Magazyn okryć damskich
  • Sz. Zaklikowski Agent ubezpieczeniowy
  • Miechowski i Wajnberg Przemysł włókienniczy
  • Sz. Szac Fabryka wyrobów włókienniczych
  • M. Tow Fabryka wyrobów włókienniczych
28 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone