pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_63

Piotrkowska 63

nr hip. 778 (do 1850 r. - 124)

 

Jednopiętrowy dom frontowy został zbudowany dla Karola Kretschmera w 1870 r. W podwórzu funkcjonowała, założona w 1857 r., ręczna tkalnia chustek wełnianych. Był to jeden z najstarszych zakładów w Łodzi. W latach 70-tych Kretschmer wykupił grunt działki.

1873-1874 - "O wykupie czynszów przez Karola Kretschmera z gruntu nr 124/778 w mieście Łodzi". [zobacz]

W 1894 r. fabryka, już zmechanizowana, zatrudniała 87 robotników.

 

W tylnej części posesji (nr hip. 778a), u zbiegu ulicy Benedykta i Spacerowej (dz. 6 Sierpnia 5, róg al. Kościuszki), Karol Kretschmer wybudował ok. 1888 r. okazałą kamienicę narożną. W nowym budynku mieścił się skład fabryki Kretschmera.

1888 – „O budowie przez Karola Kretschmera murowanego, trzypiętrowego, podpiwniczonego, z ustępami, narożnego domu mieszkalnego pod numerem 778a na rogu ulic Spacerowej i św. Benedykta w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

W latach 90-tych XIX w. część posesji od strony ulicy Piotrkowskiej, wraz z domem frontowym, przeszła w ręce małżeństwa Pauliny i Bernarda Eisnerów. Część zachodnia, kończąca się na ulicy Spacerowej, pozostała własnością Kretschmera.

 

Na potrzeby rozrastającego się przedsiębiorstwa, Karol Kretschmer zbudował nową fabrykę (MA) przy szosie Milscha, obecnie ulica Kopernika 62-64.

1894 - "O budowie przez Karola Kretschmera murowanej, dwupiętrowej przędzalni, takiej samej tkalni mechanicznej, apretury, filtrów, kotłowni, maszynowni, komina, murowanego, piętrowego budynku i parterowego magazynu wełny pod numerem 822c przy prywatnej drodze zwanej szosa Milscha w mieście Łodzi". [zobacz]

Przed I wojną światową w nowej fabryce przy Milscha pracowało kilkuset pracowników, a roczna wartość produkcji wynosiła blisko 1 mln rubli. Pierwsza wojna położyła kres świetności przedsiębiorstwa. W okresie międzywojennym obiekty Kretschmera przy Kopernika przejmował sukcesywnie Polski Monopol Tytoniowy.

 

Pod adresem Piotrkowskiej 63 funkcjonował sklep Ignacego Hordliczki, przeniesiony z Nowego Rynku (dz. pl. Wolności). Hordliczka prowadził znany w Łodzi skład szkła, kryształów, szyb okiennych, porcelany i fajansu.

 

Przy Piotrkowskiej 63 (przed I wojną światową podawany był adres Benedykta 1) działał skład i siedziba zarządu firmy Jonasa Glücksmanna (Gliksmana) i Issaja Treszczańskiego (zobacz poniżej).

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Karol Berckenkamp (właśc. Enest Mogk) Hafty, włóczki, towary galanteryjne
  • Wacław Pohorecki Magazyn sukien i okryć damskich
  • Ignacy Hordliczka Skład szkła, kryształów i szyb fabryki „Czechy”
  • L. A. Lourie Skład kaloszy „Kolumb”
  • Z. Tarczyński (daw. Ignacy Hordliczka) Skład szkła, kryształów i szyb okiennych
  • B. Komar Cukiernia
  • Karol Kretschmer Skład fabryczny
  • Treszczyński, Gliksman i S-ka S.A. Skład fabryczny

 

 

Jonas Glücksmann i Issaj Treszczański

Pierwsze informacje o przedsiębiorstwie wełnianym Glücksmanna i Treszczańskiego jakie znalazłem, pochodzą z lat 1908-1912.

1908-12 - "Treszczański i Glücksman, Łódź, ul. Konstantynowska 98, Spacerowa 10, Tkalnia mechaniczna". [zobacz]

Produkcja spółki była prowadzona w fabryce Gustawa Lorentza (Spacerowa 10, dz. al. Kościuszki 10), oraz Jerzego Olszowskiego (zobacz poniżej), przy ówczesnej Konstantynowskiej 98.

W latach 1916-1920 działalność Glücksmanna i Treszczańskiego była związana z adresem Długiej 46 (dz. Gdańska 46). Trudno jest mi teraz stwierdzić czy przy Długiej funkcjonowała produkcja, czy tylko składy.

1916-20 - "Treszczański i Glücksmann, ul. Długa 46 [rekwizycja tkanin, przędzy; Niemcy]". [zobacz]

W latach 20-tych XX w. powstały dwie nowe spółki, "Fabryka Wyrobów Wełnianych Treszczański, Gliksman i S-ka" Sp. Akc (MA)., oraz "Leszno " Sp. z o.o. (MA), prowadzące działalność pod adresem Leszno 39 (dz. Żeligowskiego 43, obiekty nie istnieją).

1928-29 - "[Mechaniczna tkalnia przy ul. Leszno 39, właściciel firma Treszczański, Gliksman i Spółka, Spółka Akcyjna]". [zobacz]

W obydwu spółkach, na co warto zwrócić uwagę, poza Panami Treszczańskim i Gliksmanem, pojawiają się bracia Piotrkowscy (Moszek vel MaurycyBajrysz vel Bernard i Abram vel Adolf). Panowie Piotrkowscy, właściciele kilku nieruchomości przy ulicy Luizy (vel Ludwiki, od 1921 r. Strz. Kaniowskich), występują również w innych przedsiębiorstwach, związanych, między innymi, z Henrykiem Kutnerem, bratem Markusa Kutnera, pierwotnego właściciela fabryki przy Łąkowej 4.

Przełom lat 20-tych i 30-tych XX w. przyniósł ogłoszenie upadłości spółek Treszczańskiego i Gliksmana. Postać Gliksmana znika z kart historii, zaś Issaja Treszczańskiego odnajdujemy (w latach 1934-39) w firmie "Przemysł Wełniany I. Treszczański i Spółka", produkującej zarobkowo w fabryce przy Matejki 14, należącej w tym czasie do Samuela Zylberblata.

Korzystając z okazji warto nadmienić, iż pierwotne obiekty przemysłowe przy Leszno 39 zostały wystawione w XIX w. przez Mojżesza Bachracha i Lipe Rabinowicza.

1894-95 - "O budowie przez Rabinowicza i Bachracha murowanej, trzypiętrowej apretury, parterowej farbiarni, maszynowni i murowanych ustępów oraz instalacji kotła pod numerem 789ia w mieście Łodzi". [zobacz

Czy Jonas Glücksmann, wspólnik Issaja Treszczańskiego, miał coś wspólnego z Baruchem Anszelmem Glücksmannem? Od strony ewentualnego pokrewieństwa - nie wiem. Od strony działalności zawodowej - nie znalazłem punktów stycznych.

Żeby była jasność w sprawie kilku ulic:

  • Andrzeja, od Luizy (vel Ludwiki), do Łąkowej - odcinek Andrzeja przeprowadzony w 1920 r., po wykupieniu przez miasto działek Piotra Hasenclevera (MA),
  • Luizy (vel Ludwiki) - od 1921 r. Strzelców Kaniowskich,
  • Leszno (vel Leśna) - od 1936 r. Żeligowskiego.

Na koniec (dla wtajemniczonych): skład hurtowy Edmonda Georgesa Brombachera funkcjonował przy Strz. Kaniowskich 39 (MA). Adres hurtowni Brombachera (trudno powiedzieć - kantoru, składu lub jednego i drugiego), to obecny odcinek pomiędzy ulicą 6 Sierpnia i Andrzeja.

 

Kilka słów o obiektach fabrycznych, które służyły, między innymi, Panom Glücksmanniowi i Treszczańskiemu. Obiekty te, stojące pod ówczesnym adresem Konstantynowskiej 98 (podawany był również adres Konstantynowskiej 98/100, 100 lub 102, dz. Legionów 96a-102), nigdy nie były zbyt okazałe, ale zachowały się do dzisiaj.

Pierwsze zabudowania fabryczne stanęły na tym terenie za sprawą Kazimierza Żukowskiego (wcześniej zakład ślusarsko mechaniczny Żukowskiego mieścił się przy Piotrkowskiej 17, oraz obecnej Rewolucji 1905 r. 19) i zajęły posesję pod obecnym adresem Legionów 96a-100, oraz teren na tyłach posesji przy Legionów 102-108 - zobacz. W ciągu kilku lat, począwszy od ok. 1895 r., Pan Kazimierz wystawił nie tylko budynki ślusarni mechanicznej, umożliwiającej wykonywanie jego właściwej profesji, ale także fabrykę gilz papierowych, dzierżawioną firmie "Baar i Reimann", oraz przędzalnię i tkalnię, również pod wynajem. Co oczywiste, nie mogło się obyć bez willi, w tym przypadku raczej skromnej, stojącej na froncie posesji fabrycznej, pod obecnym adresem Legionów 100.

1895 - "Projekt budowy parterowego domu z oficyną, stajnią i wozownią, parterowej ślusarni z magazynem, kuźnią, maszynownią, kotłownią i kominem na nieruchomości Kazimierza Żukowskiego pod numerem 320bbb przy szosie Konstantynowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

1896 - "Plan zdjęty z natury murowanego, parterowego, podpiwniczonego domu oraz oficyny, parterowej z poddaszem stajni i wozowni, a także projekt budowy parterowej fabryki produkującej papierowe gilzy, szpule i rolki z kotłownią, maszynownią, kantorem, magazynem i suszarnią na nieruchomości Kazimierza Żukowskiego pod numerem 320 przy szosie Konstantynowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

1901 - "O dobudowie przez Kazimierza Żukowskiego w mieście Łodzi przy ulicy Konstantynowskiej pod numerem 390 [powinno być 320] do istniejącej, murowanej, dwupiętrowej przędzalni, takiej samej klatki schodowej, budowie murowanych, parterowych ustępów oraz zamianie przędzalni na podobną, istniejącą tam tkalnię". [zobacz]

W sierpniu 1910 r. miał miejsce groźny pożar na posesji fabrycznej Kazimierz Żukowskiego (MA). Po pożarze Żukowski sprzedał nieruchomość Jerzemu Olszowskiemu i otworzył zakład mechaniczny w nowym miejscu, przy ulicy Leszno (dz. Żeligowskiego).

Jerzy Olszowski odbudował spalony budynek przędzalni.

1910 - "Projekt budowy murowanej, dwupiętrowej przędzalni, parterowej portierni, parterowej stołówki, parterowych wiat, odbudowy spalonej przędzalni i przebudowy okien w parterowej portierni na nieruchomości Jerzego Olszowskiego pod numerami 100 i 102 przy ulicy Konstantynowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Zarówno przed I wojną światową, jak i w okresie międzywojennym, obiekty przemysłowe przy Konstantynowskiej (później 11 Listopada) 98-102 były dzierżawione przez liczne firmy włókiennicze - zobacz.

W 1934 r. miał miejsce pożar, o którym możemy przeczytać w czasopiśmie "Ilustrowana Republika" (MA). Z tego wydarzenia pochodzi również zdjęcie ze zbiorów NAC (MA).

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

29 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone