pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_40

Piotrkowska 40

nr hip. 260b (do 1850 r. – nr 190)

 

Pierwotna, szeroka parcela obejmowała obecne numery Piotrkowskiej 38 i 40. W środkowej części obszaru frontowego stał parterowy dom drewniany. Taki stan zabudowy obrazuje plan Józefa Lenartowskiego z 1849 r. Podział działki dokonał się nie później niż w latach 60-tych XIX w. Kalendarz Jana Petersilge na rok 1870 (stan faktyczny z ok. 1868 r.) wymienia Grau (brak imienia) jako właściciela posesji przy Piotrkowskiej 260b.

Plan Rudolfa Micińskiego z 1873 r. pokazuje już podzieloną parcelę, ze stojącym na froncie Piotrkowskiej 40 domem murowanym.

 

Od 1872 r. posesja należała do kupca, przyszłego fabrykanta, Markusa Silbersteina (zobacz poniżej), później jego spadkobierców.

Mieścił się tutaj główny skład i centrala fabryki Silbersteina, której pierwsze obiekty stanęły przy obecnej Piotrkowskiej 240-248 pod koniec lat 70-tych XIX w.

 

Dokument archiwalny:

1889 – „O nadbudowie przez Markusa Silbersteina drugiego piętra z poddaszem nad istniejącą piętrową oficyną mieszkalną pod numerem 260b przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1900 – „Projekt wyburzenia dwóch wewnętrznych ścian na parterze i zastąpienia ich żeliwną kolumną i żelaznymi belkami we frontowym domu M. Silbersteina na nieruchomości pod numerem 260 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. {powinno być: „… pod numerem 260b …} [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Markus Silberstein Fabryka wyrobów wełnianych i półwełnianych
  • Izydor Littauer Skład towarów pasmanteryjnych
  • Gazownia Miejska Sklep firmowy
  • Sz. Hendlisz "Australwool" Sprzedaż przędzy czesankowej
  • "Centrofil" Skład przędzy
  • J. Morgenstern Skład aparatów i przyborów fotograficznych
  • Sz. Studentkowski Wyrób damskich towarów

 

Markus Silberstein (1833-1899) urodził się w Lubochni k. Tomaszowa Mazowieckiego. Do Łodzi przyjechał na początku lat 60-tych XIX w. Za datę rozpoczęcia łódzkiej działalności przyjmuje się rok 1863. Po ślubie z Teresą Cohn (1842-1914) w 1865 r., córką bogatego kupca warszawskiego, otworzył rok później firmę "Dom Handlowy M. Silbersteina". Zajmował się sprzedażą tkanin firmy Rudolfa Kindlera z Pabianic. Prowadził również produkcję nakładczą (zlecał produkcję innym podmiotom).

W 1878 r. Silberstein kupił tereny przy Piotrkowskiej 240-248 (nr hip. 597-601), kończące się przy ulicy Dzikiej (dz. Sienkiewicza). W głębi posesji zbudował okazałą tkalnię mechaniczna (parterowy budynek z dachem szedowym) i magazyn.

Kilka lat później, w drugiej połowie lat 80-tych XIX w., powstała okazała fabryka przy ulicy Pustej 1080-82 (później Pusta 13, dz. Wigury 21/23).

1889 - "O budowie przez Markusa Silbersteina obiektów fabrycznych pod numerami 1080, 1081, 1082 przy ulicy Pustej w mieście Łodzi". [zobacz]

W 1892 r. utworzono Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Wełnianych i Bawełnianych M. Silbersteina.

W połowie lat 90-tych XIX w., z inicjatywy synów Markusa, Stanisława (1869-1942) i Mieczysława (1876-1907) Silbersteinów, na froncie Piotrkowskiej 240-248, przed starszymi obiektami szedowymi, powstał monumentalny gmach nowej tkalni. Autorem projektu budynku fabrycznego był Adolf Zeligson, architekt pałacu I. K. Poznańskiego.

1894 - "O dobudowie przez Markusa Silbersteina do istniejącej murowanej, parterowej tkalni nowej części, murowanej, trzypiętrowej, podpiwniczonej tkalni pod numerem 597/600 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

 

Po śmierci założyciela w 1899 r., przedsiębiorstwem kierowali przedstawiciele drugiego pokolenia, wymienieni powyżej Stanisław i Mieczysław Silberstein.

 

Z postacią Mieczysława Silbersteina wiąże się tragiczne wydarzenie, które miało miejsce w 1907 r.

W czasie strajku w zakładach na Piotrkowskiej i trwających pertraktacji, 13 września 1907 r., Robert Feller, przedstawiciel delegacji strajkujących robotników, zastrzelił Mieczysława Silbersteina (MA). Winowajcy udało się zbiec za granicę, a pozostałych ośmiu członków delegacji robotników rozstrzelano bez sądu, z rozkazu generała-gubernatora, Mikołaja Kaznakowa. Ponad 100 robotników skazano na zsyłkę.

 

Stanisław Silberstein, wraz ze szwagrem, Maurycym Poznańskim, byli również związani z dwoma innymi przedsiębiorstwami - Tow. Akc. Przędzalnia Wełny Czesankowej „Dąbrówka” Tow. Akc. Piotrkowskiej Manufaktury.

  • Tow. Akc. Przędzalnia Wełny Czesankowej „Dąbrówka”

"Dąbrowka", założona w 1898 r., wykorzystywała obiekty przemysłowe należące do Tow. Akc. przędzalni "Henryk Birnbaum", jednak precyzyjne ustalenie własności nie jest proste.

Fabryka Henryka Birnbauma (także szwagra Stanisława Silbersteina), wystawiona w sąsiedztwie zakładów Silbersteinów przy Piotrkowskiej 240-248, zajmowała parcele o nr hip. 605-606-607, położone pomiędzy ulicą Piotrkowską 258-260, a ulicą Boczną 6/8 (obecnie Sienkiewicza 171).

1893-96 - "O zatwierdzeniu planu na budowę przez Henryka (Herca) Birnbauma: a) parterowej, podpiwniczonej przędzalni wełny, b) kotłowni, w) komina fabrycznego, g) maszynowni, d) kantoru, e) ustępów, ż) schodów i z) parterowego domu budynku dla stróża pod numerami 605, 606 i 607 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Jak było w ówczesnym zwyczaju, na froncie fabryki stanął dom właściciela.

1893 - "O zatwierdzeniu projektu na budowę przez Henryka Birnbauma murowanego, piętrowego domu i oficyny pod numerem 607 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi". [zobacz]

Budynek mieszkalny, w niedługim czasie po wystawieniu, służył siedzibie zarządu "Dąbrówki".

Drugim obiektem przemysłowym należącym do Tow. Akc. przędzalni "Henryk Birnbaum", od pierwszych lat XX w., była fabryka przy Mikołajewskiej 63 (dz. Sienkiewicza 63), wystawiona w 1894 r. przez Abrama Chaima Zelwera.

Po I wojnie światowej "Dąbrówka" zaprzestała działalności, a jej park maszynowy został przeniesiony do drugiej spółki, Tow. Akc. Piotrkowskiej Manufaktury (MA). Obiekty fabryczne przy Bocznej 6/8, stojące prawdopodobnie przez jakiś czas puste, wykorzystała, od ok. 1929 r., Łódzka Czesalnia i Przędzalnia Wełny Spółka Akcyjna (MA), która przeniosła tutaj produkcję z Sienkiewicza 61 (MA), gdzie wykorzystywała budynki dawnej posesji fabrycznej Janasza Warszawskiego.

Zdjęcia wykonane przed ostatecznym wyburzeniem dawnej fabryki Henryka Birnbauma przy Sienkiewicza 171 (daw. Boczna 6/8).

  • Tow. Akc. Piotrkowskiej Manufaktury

Piotrkowska Manufaktura, założona ówcześnie na Bugaju pod Piotrkowem (dz. Piotrków Trybunalski) przez spółkę Naftali Frumkin, Mendel Schlosberg i Lejba Wyszniewański, rozpoczęła działalność w 1896 r. W 1911 r., po trudnościach zakończonych przejęciem przez Petersburski Bank Handlowy, zakłady kupiła łódzka spółka Stanisława Silbersteina i Maurycego Poznańskiego (MA). Nowi właściciele wznieśli wkrótce okazały, frontowy budynek przędzalni wełny

 

W 1894 r. małżeństwo Teresy i Markusa Silbersteinów kupiło majątek ziemski w Lisowicach k. Brzezin. Istniejący tam klasycystyczny obiekt z przełomu XVIII i XIX w. został przebudowany przez Adolfa Zeligsona. Nowe wnętrza pałacu w Lisowicach przyjmowały wielu znamienitych gości. Małżeństwo Sary (Salomei, córki Markusa Silbersteina) i Maurycego Poznańskiego zapraszało do podłódzkich włości uznanych artystów, organizowało plenery i zapełniało wnętrza drogocennymi dziełami sztuki. Oto jak opisuje pałac Maria z Eigerów Kamińska, wnuczka Teresy i Markusa Silbersteinów (fragment książki Marii Kamińskiej "Ścieżkami wspomnień", zawarty w książce Krzysztofa Stefańskiego "Łódzkie wille fabrykanckie"):

"Lisowice była to pańska fantazja mojego dziadka. W dwudziestą piątą rocznicę ślubu ofiarował mojej babce owe cacko (...). Pałac urządzony był z przepychem. Do stołu w jadalni zasiadało w dni powszednie do dwudziestu osób, a w niedzielę nieraz czterdzieści. W pokoju bilardowym dzieci baraszkowały wokół wielkiego stołu pokrytego zielonym suknem. Wieczory spędzało się w salonie przy fortepianie lub w "czerwonym pokoju", gdzie w chłodne dni płonął ogień w kominku. Dookoła były pokoje babci i ciotek, każdy umeblowany inaczej. Na górze - pokoje dziecinne i gościnne, nie brakło, rzecz prosta, łazienek".

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

26 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone