pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_76

Piotrkowska 76

nr hip. 514 (do 1850 r. – nr 102)

 

Pierwsze zdjęcie w galerii przedstawia ReFotografię autorstwa Stefana Brajtera

 

Na mocy podpisanego protokołu deklaracyjnego z lipca 1833 r., plac o nr 102 przy ulicy Piotrkowskiej (dz. Piotrkowska 76) objął Gottlieb Holang. Nowy właściciel zobowiązał się do wystawienia na froncie domu drewnianego krytego gontem, o długości 25 łokci*, szerokości 12 łokci i wysokości 6 łokci.

* - 1 łokieć = 0,576 m

Trudno powiedzieć czy Halang dotrzymał przyrzeczenia, czy dom wystawił kolejny osadnik, ale przy Piotrkowskiej 76 stanął parterowy drewniak.

 

Pod koniec lat 60-tych XIX w. właścicielem posesji był Leiser Rosenbaum.

Ówczesna drewniana zabudowa posesji, jeszcze przed wytyczeniem pasażu Meyera (dz. Moniuszki), jest widoczna na planie Rudolfa Micińskiego z 1873 r.

 

Kilka lat później, w pierwszej połowie lat 70-tych XIX w., nieruchomość była już w rękach Ludwika Meyera (zobacz również Piotrkowska 72 i 74).

1874-1876 - "O wykupie czynszów przez Ludwika Meyera z gruntu 102/514 mieście Łodzi". [zobacz]

W 1880 r. Meyer sprzedał zachodnią część nieruchomości 514 (obecnie Piotrkowska 76) małżonkom Taubie i Mośkowi Działowskim. W 1881 r. stała już kamienica narożna. Dom Działowskiego, jak większość budowanych ówcześnie obiektów, miał obciążoną hipotekę na rzecz Towarzystwa Kredytowego Łódzkiego. Widać kalkulacja finansowa nowego właściciela zawiodła i zaledwie po kilku latach, w połowie 1885 r., nieruchomość przy Piotrkowskiej 514 została wystawiona na licytację (AIP). Nietrudno zgadnąć, kto skorzystał z okazji - oczywiście Ludwik Meyer. 

 

Meyer nie zagrzał długo miejsca. W 1889 r. nieruchomość była już w rękach Mosze Arona Wienera (zobacz poniżej). Ten ostatni wytrwał zdecydowanie najdłużej - taryfa domów z 1920 r. podaje nadal M. A. Wienera jako właściciela.

Posesja przy Piotrkowskiej 76 zawdzięcza Wienerowi dalszą zabudowę, która nadała nieruchomości obecny kształt - ok. 1893 r. stanęła trzypiętrowa, okazała kamienica wzdłuż pasażu Meyera (dz. Moniuszki 1).

 

Przy Piotrkowskiej 76, od 1 lipca 1891 r. (AIP), mieściła się słynna cukiernia Aleksandra Roszkowskiego. Lokal zajmował pomieszczenia na parterze (z wejściem na rogu kamienicy), pięć pokoi na pierwszym piętrze i trzy pokoje z kuchnią na trzecim piętrze. Na pierwszym piętrze, zwanym "górką", klientela miała do dyspozycji dziewięć bilardów, stół do gry w szachy i domino, oraz czytelnię zaopatrzoną w pisma krajowe i zagraniczne. Cukiernia "Roszka" funkcjonowała 21 lat.

W połowie 1912 r. nowym właścicielem został Bolesław Gostomski (AIP), prowadzący wcześniej cukiernię na terenie istniejącego jeszcze "Paradyzu", przy Piotrkowskiej 175. W latach 20-tych XX w. cukiernia Gostomskiego traciła na popularności. W 1923 r. prasa codzienna donosiła o szczurach biegających w nocy za witryną lokalu (AIP).

W 1932 r., po długim remoncie, otworzyła podwoje nowa cukiernia, "Ziemiańska", o której łódzka prasa pisała jako o filii znanej cukierni warszawskiej, prowadzonej przez Karola Albrechta (AIP). Nie jest jasne czy i jak długo "Ziemańska" była firmowana przez warszawskiego restauratora, w każdym razie już w 1933 r. jako właściciel podawany jest Józef Piątkowski. Postać Piątkowskiego, którego majątek nie wyrósł ponoć w kryształowo czystych okolicznościach (jakby w Łodzi był to przypadek odosobniony), była znana wśród łódzkich restauratorów lat 30-tych okresu międzywojennego. Poza "Ziemiańską" należały do niego lokale przy Piotrkowskiej 126 (wcześniej cukiernia Tadeusza Szaniawskiego), "SiM" (od "Sztuka i Moda" lub "Szyk i Moda") przy pl. Wolności 4, oraz w Pabianicach przy pl. Zamkowym 7.  (AIP).

W okresie II wojny światowej przy Piotrkowskiej 76 funkcjonowała kawiarnia "Corso" (AIP).

Słodka historia narożnej kamienicy przy Piotrkowskiej 76 nie zaczęła się od Wielmożnego Roszkowskiego. W połowie 1887 r. otworzyła podwoje cukiernia Gustawa Reymonda (AIP), funkcjonująca wcześniej przy Piotrkowskiej 28, czy jak ówcześnie mawiano "w domu Piotrkowskiego". Warto w tym miejscu nadmienić, iż Pan Remond mieszkał przy ulicy Spacerowej 770 (dz. al. Kościuszki 27), gdzie, prawdopodobnie na przełomie lat 80-tych i 90-tych XIX w., wystawił dwupiętrową kamienicę frontową - plany poniższego dokumentu z 1891 r. przedstawiają już istniejącą kamienicę.

1891 - "O dobudowie przez Gustawa Reymonda dwóch murowanych, dwupiętrowych oficyn mieszkalnych, murowanego, piętrowego budynku gospodarczego i murowanych, piętrowych ustępów na nieruchomości numer 770 przy ulicy Spacerowej w mieście Łodzi". [zobacz]    

Cofnijmy zegar dziejów Piotrkowskiej 76 o kolejne lata. W kamienicy należącej jeszcze do pierwotnego właściciela, Pana Działowskiego, funkcjonował sklep kolonialny i delikatesy Leopolda Janiszewskiego. W ramach rozwoju prowadzonego interesu, w 1885 r., Janiszewski umożliwił wynajmowanie pokoi gościnnych (AIP), a dla nocujących podróżnych uruchomił restaurację. I tak się zaczęło.

 

Na przełomie XIX i XX w., na 3 piętrze zbudowanej kilka lat wcześniej kamienicy od strony pasażu Meyera (zobacz dokumenty archiwalne), otworzył jedno ze swoich atelier (Warszawa, Petersburg, Odessa, Woronież) Jakub Tyraspolski, posiadacz nobliwego tytułu "fotografa nadwornego". W roku 1908 Tyraspolski sprzedał zakład niejakiemu Feliksowi Buchcarowi. Można domniemywać, że w 1920 r. zakład ponownie zmienił właściciela, którym został ... Jan Buchcar. Czy panowie byli spokrewnieni, nie wiem, ale pewne jest, że szczerze się nie lubili. Dowodem braku sympatii może być korespondencja, jaką panowie Buchcarowie prowadzili na łamach 61-go nr "Republiki", z marca 1925 r. (AIP). Rzeczona korespondencja daje mglistą odpowiedź co do własności schedy po Jakubie Tyraspolskim - proszę przeczytać, może Państwo coś z tego zrozumiecie :).

 

AIP (archiwalne informacje prasowe) - zobacz

 

Dokumenty archiwalne:

1892 - "O zatwierdzeniu planu budowy przez Arona Winera, w mieście Łodzi przy ulicy Piotrkowskiej 514, murowanego, trzypiętrowego domu mieszkalnego z mieszkalnymi piwnicami, takich samych oficyn oraz murowanego, parterowego budynku gospodarczego z poddaszem". [zobacz]

1899 – „Projekt budowy pawilonu fotograficznego na trzecim piętrze w istniejącym, murowanym, trzypiętrowym domu Arona Winera pod numerem 514 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • K. Bątkiewicz Krawiec męzki
  • G. F. Reymond Cukiernia
  • Weikert i Drechsler Skład fabryki mebli żelaznych, welocypedów i wózków dziecinnych
  • A. Roszkowski Cukiernia
  • R. Weyrauch Skład wędlin
  • „Tekstil” Tow. Akc. Wyrobów Wełnianych Skład fabryczny
  • M. A. Wiener Tkalnia wyrobów kamgarnowych
  • J. Tyraspolski Zakład fotograficzny
  • „Noblesse” Magazyn obuwia
  • Walenty Kopczyński Sklep piekarni mechanicznej
  • B. Gostomski (daw. A. Roszkowski) Cukiernia

 

 

Mosze Aron Wiener (1844-1926) przybył do Łodzi ze Zduńskiej Woli, gdzie w 1869 r. przejął ręczną fabrykę Edwarda Hille, przybyłego w latach 50-tych XIX w. z Saksonii pioniera zduńskowolskiego przemysłu włókienniczego. W latach 1892-93 fabryka została zmechanizowana, o czym donosi "Dziennik Łódzki" z grudnia 1892 r. (MA).

W okresie międzywojennym zakład Wienera w Zduńskiej Woli przeszedł w ręce spółki Samuela Getzowa, Mendla Rosena i Dawida Wiślickiego. W wyniku niemieckiego bombardowania, 3 wrześnie 1939 r., obiekty fabryczne zostały całkowicie zniszczone i obecnie możemy je zobaczyć tylko na fotografiach (MA).

Przynajmniej od lat 80-tych XIX w., równolegle do produkcji w Zduńskiej Woli, Wiener rozwijał działalność w Łodzi. Zgodnie z informacjami z kalendarza „Łodzianin” z 1893 r., fabryka wyrobów z wełny czesankowej M. A. Wienera funkcjonowała pod adresem Dzikiej 506a i zatrudniała 150 robotników.

Warto w tym miejscu nadmienić, że parcela przy ulicy Dzikiej/Mikołajewskiej 506a (dz. Sienkiewicza 9), później również sąsiednia, pod nr 507a (dz. Sienkiewicza 11), należała w pierwszej połowie lat 90-tych do kupca, Maurycego Sprzączkowskiego, właściciela znanych delikatesów przy Piotrkowskiej 54. Sprzączkowski oddawał w dzierżawę wystawione w podwórzu obiekty fabryczne. W latach 90-tych XIX w. funkcjonowała tam również fabryka pończoch i rękawiczek Albana Auricha.

Pod koniec pierwszej dekady XX w. wzniesiono nowe obiekty przemysłowe przedsiębiorstwa M. A. Wienera, od 1908 r. spółki akcyjnej, przy ulicy Cegielnianej (nr hip. 326a), na terenie należącym wcześniej do przedsiębiorstwa budowlanego „Olszer i Szczeciński”. Nowa fabryka Wienera zajmowała obszar pomiędzy ówczesną Cegielnianą i Południową, obecnie Jaracza 66-70 i Rewolucji 1905 r. 57-59a.

1909 - "Projekt budowy przez Towarzystwo Akcyjne M. A. Wienera murowanych budynków fabrycznych pod numerami 96-98 i 100/326a pomiędzy ulicami Południową i Cegielnianą w mieście Łodzi". [zobacz]

Zakłady Wienerów, funkcjonujące w Zduńskiej Woli i Łodzi, tworzyły jedno z największych przedsiębiorstw żydowskich. Akcjonariuszami rodzinnej firmy byli: Mosze Aron, Benjamin Chaim, Mendel i Dawid, oraz Salomon Bialer. Przed wybuchem I wojny światowej pracowało u Wienerów 1200 robotników, co dawało im 4 miejsce w Łodzi, po Tow. Akc. "I. K. Poznański" (7254 robotników), Tow. Akc. Towarów Bawełnianych "Sz. Rosenblatt" (3000 robotników) i Tow. Akc. "M. Silberstein" (2010 robotników).

Mosze Aron Wiener był znaną postacią społeczności żydowskiej. Po śmierci I. K. Poznańskiego, do 1905 r., był członkiem Dozoru Bożniczego, razem z Adolfem Dobranickim i Jakóbem Wojdysławskim.

Po I wojnie światowej Tow. Akc. "M. A. Wiener" nie odzyskało już dawnej kondycji i borykało się z coraz większymi problemami finansowymi. Rok po śmierci założyciela, w maju 1927 r., ogłoszono upadłość przedsiębiorstwa (MA).

W latach 30-tych XX w. przy ówczesnej Cegielnianej 66 (zmiana numeracji w 1931 r.) działało wiele firm włókienniczych (MA), m. in.:

  • L. W. Toporek i L. Frankus, mechaniczna pończoszarnia,
  • B. G. Czarnolewski, Fabryka Wyrobów Bawełnianych,
  • Abram Berger, przędzalnia wigoniowa,
  • Henoch Frajman i S-ka, tkalnia,
  • Bracia Pelberg i J. Bryczkowski, tkalnia,
  • H. Rembiszewski, tkalnia,
  • Ch. B. Sznicer, Fabryka Wyrobów Półwełnianych.

Pozostałe przedsiębiorstwa działające w latach międzywojennych przy Cegielnianej 66 - zobacz

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

26 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone