pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_184

Piotrkowska 184

nr hip. 570 (do 1850 r. – nr 45)

 

Pierwotnie stał od frontu  murowany dom rządowy z lat 1825-26.

Na początku lat 90-tych XIX w. miał miejsce pożar w oficynie fabrycznej. Można sądzić, że wraz z odbudową zniszczonego obiektu przemysłowego, w miejsce starego, parterowego domu frontowego, właściciele postanowili wystawić rezydencję odpowiadającą ich ówczesnej pozycji. Projekt z 1894 r. (skan projektu prezentowany w galerii) nie zyskał akceptacji, ale ok. 1896 r. dom stanął.

 

Rodzina Seeligerów, która od 1838 r. zajmowała nieruchomość przy obecnej Piotrkowskiej 184 (później także pod sąsiednimi numerami 186 i 188 - zobacz plan), współtworzyła obraz przemysłowej Łodzi w okresie 100 lat. Fabryka założona w latach 40-tych XIX w. przez Ferdynanda Seeligera (1804-1877), przybyłego do Łodzi w 1824 r. (!) z Chemnitz w Saksonii, funkcjonowała nieprzerwanie do wybuchu II wojny światowej.

Jan Petersilge, w kalendarzu na rok 1870, wymienia istniejące ówcześnie zakłady przemysłowe, a wśród nich „Wykończalnia towarów bawełnianych i lnianych Ferdinanda Seeligera. Założona w roku 1849”. Inne źródła, na przykład Podręczny Rejestr Handlowy z 1926 r., podają rok 1843 jako datę założenia przedsiębiorstwa.

W odróżnieniu od pobliskich firm Józefa Gampe (później „Gampe i Albrecht”) czy Karola Hoffrichtera, położonych po południowej stronie ulicy Pustej (dz. Wigury), produkcja Seeligerów nie została przeniesiona poza centrum miasta. W 1894 r., w odbudowanej po pożarze trzypiętrowej przędzalni wełny, zamontowano dynamomaszynę, która umożliwiła zelektryfikowanie nowego obiektu przemysłowego. Kilka lat później zelektryfikowano również budynek apretury. W połowie lat 30-tych XX w. zakład zatrudniał 100 robotników i zajmował obszar ponad 16 tys. m², z czego obiekty fabryczne stanowiły ponad 3 tys. m² (MA).

W gazecie "Orędownik", z 1939 r., możemy przeczytać krótkie wiadomości o strajku w przedsiębiorstwie na Piotrkowskiej 184/186 (MA).

Na koniec ciekawa informacja, jaka pojawiła się w piotrkowskim czasopiśmie "Tydzień", w lutym 1881 r. (MA). Pomyłki prasowe związane z adresami były w tym czasie nagminne, jednak w tym przypadku można mieć dużą dozę przekonania, że posesje 570-571-572 (dz. Piotrkowska 184-186-188) dotyczyły nieruchomości Seeligerów. "Ustawiane" licytacje maja długą tradycję. Był to (nie do końca czas przeszły) szybki i skuteczny sposób pozbycia się "natrętnych" wierzycieli. Jak sprawy się miały w 1881 r.? Chyba się już nie dowiemy.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Dokumenty archiwalne:

1867 – „Projekt dobudówki do fabryki znajdującej się w mieście Łodzi i stanowiącej własność Seeligera”. [zobacz]

1872 – „Projekt budowy magazynu przez Seeligera na nieruchomości numer 570 w mieście Łodzi”. [zobacz]

1894 – „O odmowie zatwierdzenia planu na budowę przez Marię Seeliger murowanego, piętrowego domu i murowanego, piętrowego budynku gospodarczego pod numerem 184/570 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1894” Zdjęty z natury plan trzypiętrowej fabryki odbudowanej po pożarze, zamiast planu zatwierdzonego 14 lipca 1894 r. za nr 13, na nieruchomości pod numerami 570 i 571 F. Seeligera przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1894 – „Plan rozmieszczenia sieci przewodów i dynamomaszyny w elektryfikowanej przędzalni wełny znajdującej się w budynku fabrycznym G. F. Seeligera położonym pod numerami 570 i 571 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi guberni piotrkowskiej”. [zobacz]

1895 – „Zdjęty z natury rysunek wybudowanej przez Marię Seeliger murowanej, trzypiętrowej przędzalni, ze zmianami w stosunku do zatwierdzonego planu, pod numerami 184-186/570-571 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1899 – „Plan rozmieszczenia sieci przewodów elektrycznych w elektryfikowanej apreturze Ferdynanda Seeligera pod numerem 570 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi guberni piotrkowskiej”. [zobacz]

1900 – „O budowie przez Adolfa Seeligera w mieście Łodzi murowanego, parterowego budynku pakowalni i ekspedycji towarów”. [zobacz]

1911 – „Projekt na budowę przez Emila Seeligera murowanej, parterowej oficyny - magazynu towarów i przebudowę dachu nad parterową oficyną pod˝ N 570-571”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Ferdynand Seeliger Apretura bawełny i jedwabiu

 

 

Fabryki północnego "Manhattanu"

Kwartał zamknięty obecną ulicą Piotrkowską, Wigury, Sienkiewicza i Piłsudskiego (daw. Piotrkowską, Pustą, Mikołajewską i Główną), to obszar działania kilku średniej wielkości fabryk, których produkcja dotyczyła nie tylko branży włókienniczej, ale również metalowej i elektrotechnicznej.

Do największych powierzchniowo, funkcjonujących pod adresem ulicy Piotrkowskiej, należały zakłady Ferdynanda Seeligera (opisane powyżej), oraz Maurycego Bauera. Mniej znane, przynależne ulicy Wigury i Sienkiewicza, zajmowały wprawdzie mniejsze tereny, ale zatrudniały więcej personelu niż wcześniej wymienione.

 

Fabryka przy ulicy Pustej 10 (dz. Wigury 10)

Pierwsze obiekty przemysłowe przy Pustej 10 powstały pod koniec lat 70-tych XIX w.

1879 - "O budowie przez Wilhelma Kerna dwupiętrowej przędzalni z kotłem pod nr 575 w mieście Łodzi". [zobacz]

Posesja fabryczna przy Pustej 10 stanowiła własność Wilhelma Kerna jeszcze pod koniec lat 80-tych XIX w., co potwierdza taryfa domów z 1888 r. i plan Hilarego Majewskiego z 1889 r.

Powyższy dokument jest nad wyraz ciekawy. Do jego odkrycia sądziłem, że głównym źródłem dochodów Wilhelma Kerna był nakład i obrót nieruchomościami. Wystawienie mechanicznej fabryki przez Kerna pod koniec lat 70-tych XIX w. nie może dziwić. Znaczący przełom techniczny w łódzkim włókiennictwie, jaki rozpoczął się w latach 50-tych i 60-tych XIX w. (z uwzględnieniem wcześniejszych dokonań L. Geyera, T. Grohmana i D. Landego), w latach 70-tych nabierał prawdziwego rozmachu, szczególnie w obszarze produkcji bawełnianej. Produkcja ręczna, a co za tym idzie praca nakładcza, zaczęły ustępować sile pary. W miejsce odchodzącego w przeszłość nakładu, należało wystawić fabrykę "z kotłem" i dobrze ją wydzierżawić. Tak też się stało. Dzierżawcą obiektów Kerna przy Pustej 10, przynajmniej do ok. 1887 r., był Emil Wicke. Samodzielne przedsiębiorstwo Wicke, fabryka taśmy gumowej, rozpoczęło produkcję przy szosie Milscha (dz. Kopernika 36) pod koniec lat 80-tych XIX w.

W pierwszej połowie lat 90-tych XIX w. posesja fabryczna przy Pustej 10 przeszła w ręce Augusta Hüffera. Nowy właściciel, którego właściwą produkcją był sprzęt elektrotechniczny (dynamomaszyny, kable, drut), nie zaprzepaścił dokonań swojego poprzednika. Na działce sięgającej do wysokości Piotrkowskiej 188 (zobacz plany), Hüffer rozbudował obiekty przemysłowe, zarówno na potrzeby produkcji własnej, jak i włókienniczej.

1895 - "O zatwierdzeniu projektu dobudowy przez Augusta Hüffera w Łodzi przy Pustej ulicy pod numerem 10/575 murowanej, dwupiętrowej tkalni mechanicznej do istniejącej maszynowni". [zobacz]

1903 - "O budowie przez Augusta Hüffera w mieście Łodzi przy ulicy Pustej pod numerem 10/575a murowanej, dwupiętrowej tkalni, nadbudowie pierwszego piętra, nadbudowie pierwszego i drugiego piętra z poddaszem na ścianach warsztatu przyborów elektrycznych". [zobacz]

Mechaniczna tkalnia przy Pustej 10 służyła, między innymi, Juliuszowi Kindermannowi, który ulokował tutaj swoją produkcję w początkowym okresie samodzielnej działalności przemysłowej.

Pod koniec pierwszej dekady XX w., być może po śmierci Augusta Hüffera, nieruchomość przeszła w ręce innego znanego łódzkiego przemysłowca, Oskara Schweikerta. Kolejny właściciel dokonał dalszej rozbudowy i przystosował całą infrastrukturę na potrzeby produkcji włókienniczej.

1912 - "Projekt budowy murowanej, dwupiętrowej tkalni mechanicznej na nieruchomości Augusta Hüffera, obecnie należącej do Oskara Schweikerta pod numerem 575 przy ulicy Pustej w mieście Łodzi". [zobacz]

1913 - "Projekt budowy przez Oskara Schweikerta murowanego, parterowego budynku mieszczącego stołówkę, pod numerem 575 przy ulicy Pustej w mieście Łodzi". [zobacz]

1913-1914 - "Projekt powiększenia przez Oskara Schweikerta tkalni i przędzalni oraz plan zdjęty z natury istniejących budynków fabrycznych przy ulicy Pustej numer 10 w Łodzi". [zobacz]

Począwszy od pierwszych lat drugiej dekady XX w., prawdopodobnie w wyniku trudności finansowych Schweikertów spowodowanych stratami wyniesionymi z I wojny światowej, obiekty przemysłowe przy Pustej, później już Wigury 10, były wykorzystywane przez firmę "Spółka Akcyjna Przemysłu Włókienniczego Weiss i Poznański" (MA).

Adolf Weiss i N. H. Poznański prowadzili tutaj działalność do 1938 r. W marcu 1939 r., w drodze przetargu publicznego, posesja fabryczna przy Wigury 10 została sprzedana (MA). Miesiąc później nowy właściciel, warszawianin, rozpoczął prace rozbiórkowe (MA). Zdjęcie lotnicze z 1942 r. przedstawia już pusty plac.

W latach 60-tych XX w. na dawnej nieruchomości Wilhelma Kerna wystawiono budynek szkolny.

1963 - "Szkoła Podstawowa nr 14 w Łodzi, ul.Wigury 8/10 nadanie im. Józefa Lompy". [zobacz]

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

 

Fabryka Tobiasza Bialera i Chaima bromberga przy ulicy Mikołajewskiej 113 (dz. Sienkiewicza 113)

Mechaniczna fabryka Chaima Bromberga i Tobiasza Bialera przy Mikołajewskiej 113, produkująca tasiemki i sznurki z wełny angorskiej i jedwabiu, została wzniesiona ok. 1894 r.

1894 - "O budowie przez Tobiasza Bialera i Chaima Bromberga mechanicznej fabryki tasiemek i sznurków z wełny angorskiej i jedwabiu składającej się z murowanych budynków, przy ulicy Mikołajewskiej pod numerem 113/568 w mieście Łodzi". [zobacz]

W 1897 r. spłonął dwupiętrowy budynek tkalni, ale obiekt odbudowano. Przy produkcji tasiemek pracowało ok. 50 robotników.

1897 - "Projekt odbudowy spalonego, dwupiętrowego budynku tkalni mechanicznej, a także nadbudowy poddasza nad tymże budynkiem przy fabryce Bialera i Bromberga pod numerem 568 przy ulicy Mikołajewskiej w mieście Łodzi, gubernii piotrkowskiej". [zobacz]

W tym samym okresie działała również pod tym adresem tkalnia Michała Silberzweiga, zatrudniająca 40 robotników, oraz fabryka chustek braci Bukiet.

Na przełomie XIX i XX w. fabryka przeszła w ręce Grzegorza Krawetza.

1900 - "Plan zdjęty z natury fabryki należącej obecnie do Grzegorza Krawetza, a wcześniej do Bialera i Bromberga znajdującej się w mieście Łodzi przy ulicy Mikołajewskiej pod numerem 568". [zobacz]

W XX w., do wybuchu II wojny światowej, funkcjonowało przy Mikołajewskiej, później Sienkiewicza 113, wiele podmiotów, między innymi:

  • M. Windsberg, przędzalnia,
  • Maurycy Frankfurt i S-ka, przędzalnia,
  • Tow. Akc. "Tkanina",
  • Edmund Lorenc i Ludwik Hauk, przędzalnia wigoniowa, szarpalnia, personel: 191 osób, wcześniej (od 1922) na Gdańskiej 133,
  • Ludwik Hauk, przedzalnia wigoniowa, szarpalnia,  personel: 210 osób,
  • Bernard Mitminger i B-cia Danielak (Jankiel i Moszek), przędzalnia, oraz fabryka chustek i tkanin wzorzystych, wcześniej (od 1924) na Zgierskiej 38. 

Po II wojnie światowej obiekty przy Sienkiewicza 113 były wykorzystywane przez zakłady odzieżowe "Próchnik".

Całość zabudowań przemysłowych wyburzono (prawdopodobnie wysadzono) w latach 70-tych XX w., podczas budowy osiedla "Manhattan". Lokalizację dawnej parceli fabrycznej przedstawia zaznaczenie (na czerwono) na ortofotomapie z 2015 r. - zobacz.

 

27 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone