1. Próchnika (1-11)
    1. Piotrkowska 1
    2. Piotrkowska 3
    3. Piotrkowska 5
    4. Piotrkowska 7
    5. Piotrkowska 9
    6. Piotrkowska 11
  2. Więckowskiego (13-27)
    1. Piotrkowska 13
    2. Piotrkowska 15
    3. Piotrkowska 17
    4. Piotrkowska 19
    5. Piotrkowska 21
    6. Piotrkowska 23
    7. Piotrkowska 25
    8. Piotrkowska 27
  3. Zielona (29-45)
    1. Piotrkowska 29
    2. Piotrkowska 31
    3. Piotrkowska 33
    4. Piotrkowska 35
    5. Piotrkowska 37
    6. Piotrkowska 39
    7. Piotrkowska 41
    8. Piotrkowska 43
    9. Piotrkowska 45
  4. 6 Sierpnia (47-63)
    1. Piotrkowska 47
    2. Piotrkowska 49
    3. Piotrkowska 51
    4. Piotrkowska 53
    5. Piotrkowska 55
    6. Piotrkowska 57
    7. Piotrkowska 59
    8. Piotrkowska 61
    9. Piotrkowska 63
  5. A. Struga (65-95)
    1. Piotrkowska 65
    2. Piotrkowska 67
    3. Piotrkowska 69
    4. Piotrkowska 71
    5. Piotrkowska 73
    6. Piotrkowska 75
    7. Piotrkowska 77
    8. Piotrkowska 79
    9. Piotrkowska 81
    10. Piotrkowska 83
    11. Piotrkowska 85
    12. Piotrkowska 87
    13. Piotrkowska 89
    14. Piotrkowska 91
    15. Piotrkowska 93
    16. Piotrkowska 95
  6. Zamenhofa (97-127)
    1. Piotrkowska 97
    2. Piotrkowska 99
    3. Piotrkowska 101
    4. Piotrkowska 103
    5. Piotrkowska 105
    6. Piotrkowska 107
    7. Piotrkowska 109
    8. Piotrkowska 111
    9. Piotrkowska 113
    10. Piotrkowska 115
    11. Piotrkowska 117
    12. Piotrkowska 119
    13. Piotrkowska 121
    14. Piotrkowska 123
    15. Piotrkowska 125
    16. Piotrkowska 127
  7. Mickiewicza (129-163)
    1. Piotrkowska 129
    2. Piotrkowska 131
    3. Piotrkowska 133
    4. Piotrkowska 135
    5. Piotrkowska 137
    6. Piotrkowska 139
    7. Piotrkowska 141
    8. Piotrkowska 143
    9. Piotrkowska 145
    10. Piotrkowska 147
    11. Piotrkowska 149
    12. Piotrkowska 151
    13. Piotrkowska 153
    14. Piotrkowska 155
    15. Piotrkowska 157
    16. Piotrkowska 159
    17. Piotrkowska 161
    18. Piotrkowska 163
  8. Żwirki (165-193)
    1. Piotrkowska 165
    2. Piotrkowska 167
    3. Piotrkowska 169
    4. Piotrkowska 171
    5. Piotrkowska 173
    6. Piotrkowska 175
    7. Piotrkowska 175a
    8. Piotrkowska 177
    9. Piotrkowska 179
    10. Piotrkowska 181
    11. Piotrkowska 183
    12. Piotrkowska 185
    13. Piotrkowska 187
    14. Piotrkowska 189
    15. Piotrkowska 191
    16. Piotrkowska 193
  9. Radwańska (195-225)
    1. Piotrkowska 195
    2. Piotrkowska 197
    3. Piotrkowska 199
    4. Piotrkowska 201
    5. Piotrkowska 203/205
    6. Piotrkowska 207
    7. Piotrkowska 209
    8. Piotrkowska 211
    9. Piotrkowska 213
    10. Piotrkowska 215
    11. Piotrkowska 217
    12. Piotrkowska 219
    13. Piotrkowska 221
    14. Piotrkowska 223
    15. Piotrkowska 225
  1. Rewolucji (2-12)
    1. Piotrkowska 2
    2. Piotrkowska 4
    3. Piotrkowska 6
    4. Piotrkowska 8
    5. Piotrkowska 10
    6. Piotrkowska 12
  2. Jaracza (14-32)
    1. Piotrkowska 14
    2. Piotrkowska 16
    3. Piotrkowska 18
    4. Piotrkowska 20
    5. Piotrkowska 22
    6. Piotrkowska 24
    7. Piotrkowska 26
    8. Piotrkowska 28
    9. Piotrkowska 30/32
  3. Narutowicza (34-52)
    1. Piotrkowska 34
    2. Piotrkowska 36
    3. Piotrkowska 38
    4. Piotrkowska 40
    5. Piotrkowska 42
    6. Piotrkowska 44
    7. Piotrkowska 46
    8. Piotrkowska 48
    9. Piotrkowska 50
    10. Piotrkowska 52
  4. Traugutta (54-70)
    1. Piotrkowska 54
    2. Piotrkowska 56
    3. Piotrkowska 58
    4. Piotrkowska 60
    5. Piotrkowska 62
    6. Piotrkowska 64
    7. Piotrkowska 66
    8. Piotrkowska 68
    9. Piotrkowska 70
  5. Moniuszki (72-74)
    1. Piotrkowska 72
    2. Piotrkowska 74
  6. Tuwima (76-98)
    1. Piotrkowska 76
    2. Piotrkowska 78
    3. Piotrkowska 80
    4. Piotrkowska 82
    5. Piotrkowska 84
    6. Piotrkowska 86
    7. Piotrkowska 88
    8. Piotrkowska 90
    9. Piotrkowska 92
    10. Piotrkowska 94
    11. Piotrkowska 96
    12. Piotrkowska 98
  7. Nawrot (100-124)
    1. Piotrkowska 100
    2. Piotrkowska 100a
    3. Piotrkowska 102
    4. Piotrkowska 102a
    5. Piotrkowska 104
    6. Piotrkowska 104a
    7. Piotrkowska 106
    8. Piotrkowska 108
    9. Piotrkowska 110
    10. Piotrkowska 112
    11. Piotrkowska 114
    12. Piotrkowska 116
    13. Piotrkowska 118
    14. Piotrkowska 120
    15. Piotrkowska 122
    16. Piotrkowska 124
  8. Roosevelta (126-144)
    1. Piotrkowska 126
    2. Piotrkowska 128
    3. Piotrkowska 130
    4. Piotrkowska 132
    5. Piotrkowska 134
    6. Piotrkowska 136
    7. Piotrkowska 138/140
    8. Piotrkowska 142
    9. Piotrkowska 144
  9. Piłsudskiego (146-160)
    1. Piotrkowska 146
    2. Piotrkowska 148
    3. Piotrkowska 150
    4. Piotrkowska 152
    5. Piotrkowska 154
    6. Piotrkowska 156
    7. Piotrkowska 158
    8. Piotrkowska 160
  10. Wigury (162-196)
    1. Piotrkowska 162
    2. Piotrkowska 164
    3. Piotrkowska 166
    4. Piotrkowska 168
    5. Piotrkowska 170
    6. Piotrkowska 172
    7. Piotrkowska 174
    8. Piotrkowska 176
    9. Piotrkowska 178
    10. Piotrkowska 180
    11. Piotrkowska 182
    12. Piotrkowska 184
    13. Piotrkowska 186
    14. Piotrkowska 188
    15. Piotrkowska 190
    16. Piotrkowska 192
    17. Piotrkowska 194
    18. Piotrkowska 196
  11. Brzeźna (198-232)
    1. Piotrkowska 198
    2. Piotrkowska 200
    3. Piotrkowska 202
    4. Piotrkowska 204
    5. Piotrkowska 206
    6. Piotrkowska 208
    7. Piotrkowska 210
    8. Piotrkowska 212
    9. Piotrkowska 214
    10. Piotrkowska 216
    11. Piotrkowska 218
    12. Piotrkowska 220
    13. Piotrkowska 222
    14. Piotrkowska 224/226
    15. Piotrkowska 228
    16. Piotrkowska 230/232

pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_113

Piotrkowska 113

nr hip. 753 (do 1850 r. - 149)

 

Pierwotnym obiektem frontowym był parterowy dom drewniany, który jest jeszcze widoczny na planie Józefa Lenartowskiego z 1849 r. Na jego miejscu stanął, również parterowy, dom murowany. Pod koniec lat 60-tych XIX w. właścicielem posesji był Friedrich Müller.

Na przełomie XIX i XX w., w latach 1890-1910, posesja należała do Pawła (PinkusaDobranickiego (zobacz poniżej). Na froncie nieruchomości, zabudowanej okazałymi oficynami, stał nadal parterowy dom murowany.

Okazała, czteropiętrowa kamienica frontowa została wystawiona w latach 1911-12 przez nowego właściciela, Alberta Böhme. Prace budowlane prowadziła znana łódzka firma "Wende i Klause".

W nowej kamienicy Böhme otworzył elegancki sklep z wyrobami galanteryjnymi, luksusowymi i zabawkami.

 

W 1913 r., w nowej, okazałej kamienicy, otworzył swój sklep z delikatesami P. Ignatowicz. Członkowie tej samej rodziny, bracia Fryderyk i Gustaw Ignatowicz, prowadzili w okresie międzywojennym eleganckie delikatesy przy Piotrkowskiej 96. W latach 30-tych XX w., bracia Ignatowicz kupili posesję przy Piotrkowskiej 196, gdzie w miejscu murowanego domu rządowego, wystawili trzypiętrową kamienicę narożną.

 

W 1920 r., w podwórzu posesji Piotrkowskiej 113, funkcjonowała fabryka przyrządów tkackich Arona Lejzora Taksina.

 

Pod tym adresem mieścił się skład obić papierowych (tapet) znanej łódzkiej firmy Adolfa Butschkata.

Adolf Gustaw Butschkat urodził się w Bernstadt (dz. Bierutów k. Oleśnicy). W Warszawie zdobył praktykę malarza pokojowego i pod koniec lat 60-tych XIX w. osiedlił się w Łodzi. W 1879 r. założył łódzki cech malarzy pokojowych, któremu przewodniczył, jako starszy cechu, przez wiele następnych lat.

Skład towarów Butschkata mieścił się przy Piotrkowskiej 84 i Piotrkowskiej 3, a od 1892 r. w domu własnym, na narożnej posesji u zbiegu ulic Długiej i Andrzeja (dz. Gdańska 95). Po sprzedaży nieruchomości w 1912 r., firma prowadzona już przez syna, Fryderyka Brunona Buczkata (posługiwał się spolszczonym nazwiskiem), prowadziła sprzedaż na Piotrkowskiej 113, później Piotrkowskiej 118.

 

Dokumenty archiwalne:

1896 – „Projekt przebudowy okien i drzwi oraz obniżenia podłogi w parterowym domu pana Dobranickiego pod numerem 753 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1903 - O nadbudowie przez Pawła Dobranickiego trzech pięter nad parterową oficyną z dobudową do niej trzypiętrowej oficyny, a także nadbudową piętra nad parterową oficyną pod numerem113/753 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1911 – „Projekt na budowę przez Alberta Böhme murowanego, czteropiętrowego domu z takimiż oficynami, nadbudowę czterech pięter nad parterową oficyną i czwartego piętra nad trzypiętrową oficyną pod numerem 113 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Wanda Kissling Sklad wyrobów trykotowych fabryki Aug. Marschel i S-ka
  • Hermann Friedmann Sprzedaż towarów manufakturowych
  • „Ogrodzieniec” Fabryka Portland Cementu Zarząd w Łodzi
  • A. L. Taksin (daw. S. Spiro) Fabryka utensylji tkackich
  • L. Kawałek Magazyn obuwia
  • Albert Böhme Skład galanteryjny, towarów luksusowych, oraz zabawek
  • Adolf Butschkat (Bruno Buczkat) Skład obić papierowych
  • P. Ignatowicz Skład towarów kolonialnych i delikatesów
  • Kasper Migas Zakład kuśnierski
  • „Straż Nocna” Ochrona obiektów przemysłowych i handlowych
  • Kawiarnia „Europejska”
  • Wacław Kawecki Zakład kuśnierski

 

Jakub Chaim Dobranicki i synowie

Ważną datą w dziejach rodziny Dobranickich był rok 1859, kiedy dwaj kupcy, Jakub Chaim Dobranicki (1818-1890) i Herman Konstadt, kupili teren przy ówczesnej ulicy Piotrkowskiej (od 1863 r. Nowomiejskiej), sąsiadujący od północy ze stawem na rzece Łódce. 

 

W tym miejscu warto cofnąć się o kilkadziesiąt lat, do początkowego okresu Łodzi przemysłowej i przypomnieć postać Karla Gottlieba Sängera, przybyłego z Chodzieży w 1823 r. Na parcelach oznaczonych numerami 173 i 174 (widoczne na planie Filipa de Viebiga z 1823 r. - MA), posiłkując się kredytami rządowymi, Sänger wybudował farbiarnię wełny, oraz murowaną warzelnię piwa. Po śmierci Sängera w 1931 r. przedsiębiorstwem kierowała wdowa, Henrietta. Zabudowę frontową posesji Sängera, z widocznym obiektem murowanym (kolor czerwony) i drewnianym (kolor czarny), obrazuje plan Józefa Lenartowskiego z 1849 r. - MA.

W 1858 r. właścicielem browaru został Józef Paszkiewicz, zięć Karla i Henrietty, który rok później sprzedał nieruchomość (z browarem, szynkiem i innymi zabudowaniami) spółce handlowej Dobranickiego i Konstadta. Nieruchomość należąca do spółki była powiększana w następnych latach.

 

W miejscu murowanego browaru przy ulicy Piotrkowskiej (później Nowomiejska 19) stanął okazały budynek „Domu Handlowego J. Dobranicki i H. KonstadtMA, mieszczący kantor, składy towarów i mieszkania nowych właścicieli. W tym czasie był to jeden z największych domów w Łodzi, o którym tak pisał prezydent Traeger w 1863 r. :

"Godne uwagi budowle są zakłady fabryczne panów Geyera, Scheiblera, Petersa, Fesslera, Prussaka, oraz domy Kochanowskiego [Kochańskiego?] i Dobranickiego".
Jakub Dobranicki był ważną postacią łódzkiej społeczności żydowskiej. Jako wieloletni członek Dozoru Bożniczego, którego rola wykraczała daleko poza sferę czysto religijną, aktywnie uczestniczył w życiu mniejszości żydowskiej, której liczba, szczególnie od lat 60-tych XIX w., gwałtownie rosła.
Działania Jakuba Dobranickiego na polu handlowym i bankowym („Dom Bankowy J. Dobranicki”) stworzyły solidny grunt dla poczynań jego synów  - Adolfa (Abrama Menasze, 1846-1918), Pawła (Pinkusa) i Barnarda (Berka). Drugie pokolenie Dobranickich rozwinęło funkcjonowanie przedsiębiorstwa w obszarze produkcji bawełnianej (w odróżnieniu od produkcji wełnianej Daniela Dobranickiego), której początki datowane są na koniec lat 70-tych XIX w.* 

1891 - "Projekt budowy przez Menasze Dobranickiego trzypiętrowej tkalni i nadbudowy drugiego piętra na fabrycznej oficynie pod numerem 298 przy ulicy Północnej w mieście Łodzi". [zobacz]

25 sierpnia 1893 r. wybuchł duży pożar na posesji fabrycznej MA. W niedługim czasie zniszczenia odbudowano.
1893 - "O zatwierdzeniu projektu odbudowy po pożarze, przez Menasze Abrama Dobranickiego, w mieście Łodzi pod numerem 298 przy ulicy Północnej, murowanej, dwupiętrowej, podpiwniczonej tkalni mechanicznej z poddaszem oraz maszynowni". [zobacz]

W latach 90-tych XIX w. w obiektach przemysłowych przy Północnej 298 (przy produkcji dwóch rodzin - synów Jakuba Chaima i Daniela Dobranickiego) było zatrudnionych ponad. 200 robotników.

 

Mało znana aktywność Adolfa Dobranickiego była związana z fabryką włókienniczą we wsi Wilanów pod Tomaszowem - obecnie dzielnica Tomaszowa Mazowieckiego. 

1894/95 - "O oświetleniu elektrycznym w fabryce Dobranickiego i Bekermana w Wilanowie w powiecie brzezińskim". [zobacz]

1896 - "O instalacji kotła przez Dobranickiego i Bekermana we wsi Wilanów w powiecie brzezińskim". [zobacz]

Prawdopodobnie chodziło o dawną fabrykę sukienniczą Fryderyka Bayera i Eduarda Hentschke, wystawioną w 1852 r., wykorzystującą do napedzania maszyn spiętrzone wody rzeki Czarnej. Ok. 1910 r. fabryka została przejęta przez Tomaszowską Fabrykę Sztucznego Jedwabiu. W 1893 r., w piotrkowskim periodyku "Tydzień", ukazała się informacja o inicjatywie Dobranickiego i Bekermana, dotyczącej budowy linii telefonicznej pomiędzy fabrykami tomaszowskimi, a Łodzią (MA).

W połowie lat 90-tych XIX w., w tym samym czasie co działania Adolfa związane z fabryką w Wilanowie, miały miejsce również inne, mało znane wydarzenia. Tym razem dotyczyły one brata Adolfa, Pawła Dobranickiego.

1895 - "Projekt budowy trzypiętrowej, murowanej, z poddaszem przędzalni i tkalni, parterowej maszynowni i kotłowni, komina, wiaty, dobudowy domu mieszkalnego i ustępów pod numerem 834a przy przedłużeniu ulicy Długiej w mieście Łodzi przez właścicieli: P. Dobranickiego, Teszela i Pinkasa". [zobacz]

1896 - "O zatwierdzeniu projektu budowy przez Dobranickiego, Peszela i Pinkasa w Łodzi numer 119/834a przędzalni i tkalni". [zobacz]

W 1898 r. fabryka przy Długiej 834a (dz. Gdańskiej 132) była już w rękach Maksymiliana Schiffera (Szyffera). Kto zbudował obiekty przemysłowe? Czy Paweł Dobranicki i spółka sprzedali wystawioną fabrykę, czy tylko "gotowca" - nieruchomość z zatwierdzonym projektem budowy? Do wyjaśnienia.

 

Od początku XX w. przestają pojawiać się informacje o produkcji przemysłowej Dobranickich przy Północnej 298, wtedy już Północnej 6. Wydaj się, że aktywność synów Jakuba Chaima koncentrowała się w tym czasie na działalności finansowej ("Dom Bankowy J. Dobranicki - spadkobiercy"), oraz handlowej.

1902 - "O budowie przez Jakuba Dobranickiego [spadkobiercy] w mieście Łodzi przy ulicy Wschodniej pod numerem 1/21 murowanych, parterowych pawilonów targowych łącznie 18 i o przebudowie istniejących, parterowych oficyn z poddaszem na takie same sklepy, w pierwszej oficynie 17 sklepów a w drugiej oficynie 14 sklepów, czyli wszystkiego 49 pawilonów targowych". [zobacz]

Rozbudowane w okresie międzywojennym hale targowe, zwane "halami Dobranickiego", rozciągały się od ulicy Nowomiejskiej, do Wschodniej i biegły równolegle do koryta rzeki Łódki. Ten skrajnie zaniedbany obszar Starego Miasta zyskał nowe oblicze w 1917 r., kiedy po przykryciu kanału Łódki (w tym czasie ścieku otoczonego rozpadającymi się drewnianymi straganami - MA) wytyczono nowy, szeroki pasaż Nad Łódką (MA), 

 

* - Daniel Dobranicki, brat lub kuzyn Jakuba Chaima, prowadził działalność produkcyjną już w latach 60-tych XIX w. - w 1867 r. zatrudniał 15 robotników miejscowych pracujących przy 10 warsztatach i wykazał roczną wartość produkcji w wysokości 6750 Rsr (srebrnych rubli). W tym czasie Daniel Dobranicki był prawdopodobnie nakładcą, a wymienieni robotnicy, to tkacze pracujący we własnych domach, ale jest też możliwe, że pierwsze obiekty fabryczne przy Północnej 298 zostały wzniesione na potrzeby jego produkcji. Do wyjaśnienia.

 

Zabudowania Jakuba Chaima Dobranickiego, później jego sukcesorów, zostały zrównane z ziemią w okresie II wojny światowej. W trakcie tworzenia łódzkiego getta, Niemcy zniwelowali południową część Starego Miasta, tworząc pas buforowy. Dzisiaj, na kiedyś gęsto zabudowanym terenie, rosną drzewa parku Staromiejskiego.

Ruch i gwar tej części Łodzi przypomina film "Zaginiony kwartał w Łodzi". Od 2015 r. zabudowę zaginionego kwartału możemy również zobaczyć na makiecie prezentowanej w Muzeum Miasta Łodzi. 

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

30 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone