pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_139

Piotrkowska 139

nr hip. 740 (do 1850 r. - 162)

 

W pierwotnym domu parterowym, w roku 1839, Alojzy Kober otworzył sklep z towarami korzennymi, określany zagadkowym mianem „szynku soli”. 

 

Zgodnie z informacjami zawartymi w taryfach domów, właścicielem posesji w latach 1870-1888 był Gottlieb Wünsche. Poniższy dokument, odnoszący się do wykupu gruntu działki przy Piotrkowskiej 139, wymienia również Ernesta Kindremanna, do którego ówcześnie należała sąsiednia posesja przy Piotrkowskiej 137. Być może wykup gruntu dotyczył dwóch części działki, która pierwotnie kończyła się na ulicy Wólczańskiej - części wschodniej, przy Piotrkowskiej i zachodniej, przy Wólczańskiej.

1880 - "O wykupie czynszów przez Ernesta Kindermanna i Gottlieba Wünsche z gruntu nr 162/740 w mieście Łodzi". [zobacz]

 

W następnych latach nieruchomość, wraz z sąsiednią pod nr 137, przeszła w ręce Gustawa Lorentza (do roku 1901), następnie Reinholda Rychtera (lata 1902-1904).

 

Taryfa domów z roku 1907 podaje już małżeństwo Klary Alwiny i Juliusza Roberta Kindermannów, jako właścicieli tej i sąsiedniej posesji (Piotrkowska 139 i 137).

Pałac Juliusza Roberta Kindermanna, syna Franciszka Kindermanna jr., został wystawiony w latach 1907-09. Wykonawcą robót budowlanych była znana łódzka firma "Wende i Klause".

Rezydencja Juliusza i Klary (z domu Steigert, córki Teodora Steigerta) miała w zamierzeniu zająć front obu działek. Winieta przedsiębiorstwa Juliusza Kindermann, ukazuje, trochę na wyrost, dom na Piotrkowskiej większy o symetryczną, prawą część. Niestety, rodzina Kindermann nie zrealizowała swojego zamierzenia - miejsce pod numerem 137 zajmował do końca parterowy drewniak.

 

Dokumenty archiwalne:

 

1911 – „Zdjęty z natury plan murowanej, parterowej oranżerii znajdującej się na nieruchomości Juliusza Kindermana pod numerami 137-139/740-741 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Antoni Marszał Magazyn kapeluszy męzkich
  • Juliusz Kindermann Skład fabryczny

 

 

Kindermann, rodzina łódzkich przemysłowców

Na podstawie zachowanych akt metrykalnych należy stwierdzić, iż pierwszy łódzki przemysłowiec, Franciszek Kindermann jr., nie był blisko, o ile w ogóle, spokrewniony z Franciszkiem Kindermann, ojcem Edwarda Kindermann. Obaj Panowie mieli różnych rodziców, a dodatkowo ich ojcowie, mający to samo imię "Franciszek", mogli być co najwyżej braćmi stryjecznymi.

Wątpliwości nasuwa postać Ernesta Kindermann, którego dawną posesję kupił Juliusz Kindermann. Czy wybór lokalizacji nie był przypadkowy? Gdyby przyjąć, że akt małżeństwa Ernesta Kindermann z 1847 r. (akt 94) odnosi się do właściciela posesji przy Piotrkowskiej 137, to pokrewieństwo, jeżeli istniało, było również dalsze. Odnalezienie innych materiałów archiwalnych wyjaśni więcej. Poczekajmy.

 

Tkacz, Franciszek  Kindermann senior (1808-1845 akt 238), pochodził z miejscowości Warnsdorf, leżącej na pograniczu Łużyc i Czech, a jego żona, Wilhelmina z domu Kindt, z Chemnitz w niedalekiej Saksonii. Małżeństwo Kindermann przyjechał do Łodzi na początku lat 30-tych XIX w., po wcześniejszym, krótkim pobycie w Warszawie (w Warszawie odbył się ślub Franciszka i Wilhelminy). Franciszek senior zmarł w wieku 37 lat i nie dorobił się majątku, ale prawdopodobnie zapewnił swojemu synowi, Franciszkowi juniorowi, skromny start.

 

Początek kariery fabrykanckiej zapoczątkował Franciszek junior, a dzieło kontynuowali jego synowie, Adolf Gustaw (1864-1920) i Leopold Rudolf (1869-1917), oraz Juliusz Robert (1866-1932), który rozwinął także własne, duże przedsiębiorstwo na ulicy Łąkowej (dz. Łąkowa 23/25).

 

Franciszek Kindermann jr. (ur. 1837 akt 346 - zm. 1915 akt 156) urodził się już w Łodzi. Za początek jego działalności uważa się rok 1859, kiedy, jak wieść niesie, wraz z żoną, Matyldą z domu Holzschuher (ślub w 1859 r. akt 112), rozpoczął pracę na kilku ręcznych krosnach przy ulicy Przejazd 10 (dz. Tuwima 12, obiekt nie istnieje). Praca na kilku warsztatach musiała być wyjątkowo wydajna, ponieważ Pan Franciszek w latach 1866 i 1867 poczynił spore inwestycje.

 

Na podstawie umowy sporządzonej w Magistracie miasta Łodzi, w październiku 1866 r., Kindermann kupił nieruchomość przy ulicy Andrzeja 761e (później Andrzeja 14, dz. Andrzeja Struga 12), od Adolfa Hausig. Nowy nabytek musiał nie być tani, bo na posesji Hausiga stał już, wprawdzie parterowy, ale nowy i okazały dom murowany mieszkalny pod dachówką, mający długości łokci* 36, szerokości łokci 20, a wysokości łokci 5 nowej miary polskiej.

* - 1 łokieć = 0,576 m

Warto w tym miejscu dodać, że Hausig objął nieruchomość przy ulicy Andrzeja, na mocy protokołu deklaracyjnego, niewiele wcześniej, bo w 1863 r. Działki po południowej stronie Andrzeja zostały wytyczone dopiero na początku lat 60-tych, po parcelacji nieruchomości Piotrkowskiej 97, 99 i 101. Można przypuszczać, że na nieruchomości Hausiga funkcjonowała już znaczniejsza produkcja ręczna. We wspomnianym powyżej protokole deklaracyjnym Hausig, tkacz z Saksonii, zobowiązał się do uruchomienia 9 warsztatów tkackich.

 

W kwietniu 1867 r. Pan Franciszek kupił, za 3500 rubli srebrem, nieruchomość przy Piotrkowskiej 105, należącą do zmarłego dwa lata wcześniej teścia, Henryka Holzschuher.

 

Franciszek Kindermann rozpoczął działalność przemysłową na wymienionej powyżej posesji przy Andrzeja 14, gdzie w tyle podwórza stanął murowany obiekt ręcznej tkalni. Pierwsza fabryka Kindermanna stoi do dzisiaj - zobacz.

Można sądzić, że wybór nieruchomości przy Andrzeja 14 miał jeszcze jedną przyczynę. Sąsiednia działka, przy Andrzeja 12, należała do gminy wyznaniowej braci morawskich, którym przez długi czas przewodniczył teść Franciszka, Henryk Holzschuher. Nieruchomość Morawczyków blokowała przez wiele lat udrożnienie ulicy Nowo Spacerowej (zobacz poniżej).

W 1890 r. miejsce parterowego domu frontowego zajął reprezentacyjny, dwupiętrowy budynek z przyległymi oficynami. Dom Kindermannów został wyburzony w połowie lat 70-tych XX w., w związku z poszerzaniem ulicy Andrzeja Struga. Rozbiórka domu Franciszka i Matyldy została uwieczniona przez łódzkiego fotografa, R. Kasprowicza - zobacz.

Zwieńczeniem kariery Franciszka Kindermann jr. było rozpoczęcie produkcji w nowej, okazałej fabryce, uruchomionej w 1898 r. pod ówczesnym adresem Łąkowej 1 (dz. Andrzeja Struga 61/63).

 

Ulica Nowo Spacerowa

Dom Kindermanów stał początkowo pod adresem Andrzeja 14, później Andrzeja 12. Zmiana numeracji wiązała się z udrożnieniem odcinka ulicy Nowo Spacerowej, pomiędzy Andrzeja, a Rozwadowską (dz. Zamenhofa). Ulica Nowo Spacerowa na całej długości, pomiędzy ulicami Andrzeja i Anny (dz. al. Mickiewicza), została wytyczona w XIX w., ale przez długi czas funkcjonowała tylko na odcinku Rozwadowska-Anny. Północny wylot Nowo Spacerowej, na wysokości Andrzeja 12, blokowała posesja Morawczyków i stojący tam dom modlitwy. Wieloletni spór z władzami Łodzi o wyznaczenie satysfakcjonującej Morawczyków lokalizacji nowej nieruchomości, został zakończony dopiero w 1910 r. (MA). Od przełamania pierwszych lodów, do połączenia ulicy spacerowej z Nowo Spacerową, upłynęło jednak jeszcze kilka lat. Dom modlitwy braci morawskich został wyburzony w kwietniu 1914 r. (MA). Kilka miesięcy wcześniej, w listopadzie 1913 r. poświęcono nową świątynię Morawczyków przy Pańskiej 56 (dz. Żeromskiego 56) (MA). Po przeprowadzeniu ulicy przez działkę przy Andrzeja 12, nr „12” został przesunięty na posesję Kindermannów.

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Juliusz Robert Kindermann

Juliusz Kindermann, podobnie jak dwaj jego bracia, Gustaw i Leopold, zasiadał w zarządzie fabryki ojca na ówczesnej ulicy Łąkowej 1 (dz. Andrzeja Struga 61/63). W odróżnieniu od rodzeństwa, Juliusz szedł równolegle własną drogą. W latach 90-tych XIX w., w obiektach wynajmowanych od Augusta Hüffera przy ulicy Pustej 10 (dz. Wigury 10, obiekty nie istnieją) prowadził tkalnię wyrobów wełnianych (zobacz ogłoszenie). Ówczesny kantor przedsiębiorstwa Juliusza Kindermanna mieścił się przy Piotrkowskiej 129 (podawany jest również adres Rozwadowska 2). Narożna posesja u zbiegu Piotrkowskiej i Rozwadowskiej należała do teścia Kindermanna, Teodora Steigerta. Kantor przy Piotrkowskiej 129 funkcjonował jeszcze w pierwszym okresie działalności fabryki przy Łąkowej 23. Został przeniesiony na Piotrkowską 139 ok. 1910 r., po ukończeniu budowy pałacu.

 

W 1897 . ruszyła budowa własnej fabryki Juliusza Kindermanna przy Łąkowej 23 (nr hip. 821ffa).

1897 - "Projekt budowy trzypiętrowej tkalni, maszynowni, kotłowni, komina, magazynów i ustępów przez Juliusza Kindermana, na nieruchomości przy ulicy Łąkowej pod numerem 821ffa w mieście Łodzi". [zobacz]

Na froncie Łąkowej powstał okazały gmach fabryczny, nawiązujący formą do budowli obronnych. Podobnie jak w przypadku pałacu przy Piotrkowskiej 139, winieta przedsiębiorstwa przedstawia frontowy obiekt tkalni większy o część południową. Zamierzenie również nie zostało zrealizowane.

Nowe przedsięwzięcie Juliusza Kindermanna wchodziło śmiało w nowe stulecie.

1897-99 - "O oświetleniu elektrycznym fabryki (tkalni mechanicznej) Juliusza Kindermana w mieście Łodzi". [zobacz]

Na przestrzeni następnych kilku lat zakłady przy Łąkowej 23 dynamicznie się rozwijały. Stanęły obiekty farbiarni i wykończalni. Kolejna rozbudowa miała miejsce na początku drugiej dekady XX w. W tym czasie Juliusz Kindermann zakupił sąsiedni teren przy Łąkowej 25 (nr hip. 829r), gdzie od końca lat 80-tych XIX w. funkcjonowała nieduża, mechaniczna fabryka wyrobów wełnianych Juliusza Panzera.

1910 - "Projekt budowy murowanej, parterowej, częściowo podpiwniczonej tkalni mechanicznej (szed), parterowej maszynowni, dwóch piętrowych magazynów przędzy, parterowych ustępów, parterowej wiaty i piętrowego budynku gospodarczego na nieruchomości Juliusza Kindermana pod numerami 821ffa/23, 829r/25 przy ulicy Łąkowej w mieście Łodzi". [zobacz]

Straty spowodowane I wojną światową stworzyły potrzebę utworzenia spółki akcyjnej. W 1922 r. powstały „Zakłady Przemysły Bawełnianego Juliusza Kindermanna Sp. Akc.”, z kapitałem założycielskim 4,6 mln złp, zatrudniające 1000 osób.

W latach 1909-10, na ulicy Letniskowej 6/12, w obszarze leżącym wtedy poza granicami Łodzi (dz. Letniskowa 20), Juliusz Kindermann zbudował podmiejską willę wypoczynkową. Obiekt powstał na działce kupionej na początku XX w. przez rodziców Juliusza, Matyldę i Franciszka Kindermannów, od Teodora Steigerta. „Villa Klara”, nazwana tak na cześć żony Juliusza, otoczona była zespołem parkowym ze sztuczną grotą. Obiekt, z pozostałościami zespołu parkowego, istnieje do dzisiaj.

W 1930 r., na sąsiedniej działce, wtedy Letniskowej 14/20, zbudował podmiejską willę Artur Kindermann, syn Juliusza i Klary. W 2008 r. obiekt spłonął i obecnie jest w stanie ruiny.

 

Leopold Rudolf Kindermann

Leopold Kindermann rozpoczął w 1902 r. budowę secesyjnej willi na ulicy Wólczańskiej 31. Autorem projektu był Gustaw Landau-Gutenteger. Pałacyk powstawał na parceli wniesionej w posagu przez żonę Leopolda, Laurę Elizę Feder, córkę fabrykanta, Henryka Federa. Obiekt w stanie surowym powstał w ciągu 2 lat, ale prace wykończeniowe przeciągały się. Małżonkowie Kindermann zamieszkali przy Wólczańskiej 31 dopiero ok. 1909/10 r. Niewiele lat później, w 1917 r., zmarł Leopold Kindermann. W 1929 r. Eliza, wdowa po Leopoldzie, wyszła powtórnie za mąż za Emila Eiserta, który 3 lata wcześniej rozwiódł się z Jadwigą Neumann, córką warszawskiego przemysłowca. Małżonkowie mieli do dyspozycji dwie wille - Emila (pierwotnie Rudolfa Kellera) przy ulicy Długiej (dz. Gdańska 53) i Elizy, przy Wólczańskiej 31.

W 1911 r., na dokupionej przez Leopolda sąsiedniej działce przy Wólczańskiej 33, rozpoczęto budowę drugiej willi. Obiekt był prawdopodobnie przeznaczony dla teściowej Leopolda, Julii Feder, ale nie wiadomo, czy zdążyła tam zamieszkać - zmarła w 1917 r. W okresie międzywojennym willa przy Wólczańskiej 33 służyła córce Leopolda, Eleonorze Irenie i jej mężowi, Karolowi Steinertowi.

 

30 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone