pierzeja zachodnia

nr nieparzyste

pierzeja wschodnia

nr parzyste

Piotrkowska_91

Piotrkowska 91

nr hip. 764 (do 1850 r. - 138)

 

W latach 50-tych XIX w. posesja była własnością Ignacego Efenbergera.

W okresie 1853-58 wynajmował tutaj lokal Fryderyk Sellin (patrz poniżej). Przyszły założyciel Teatru Wielkiego na ulicy Konstantynowskiej, wystawiał u Efenbergera przedstawienia zespołów amatorskich. Dochody z występów przeznaczano na cele społeczne, przeważnie na miejski szpital św. Aleksandra.

 

Przynajmniej od końca lat 60-tych XIX w. nieruchomość była w rękach kupca, Karola Baucha.

 

W 1877 r. Ludwik Ranke uruchomił w murowanym domu frontowym ręczną tkalnię wyrobów wełnianych, wyposażoną w 7 krosien. W 1888 r. działalność została przeniesiona do nowej, trzypiętrowej tkalni w podwórzu. Produkcja odbywała się na 80 krosnach ręcznych, przy których pracowało nawet do 200 robotników. W tym czasie posesja była nadal w rękach Karola Baucha. Ranke przejął nieruchomość prawdopodobnie ok. 1892 r., po wykupieniu przez Baucha gruntu działki.

1888-1892 - "O wykupie czynszów przez Karola Baucha z gruntu nr 138/764 w mieście Łodzi". [zobacz]

Dalszy rozwój przedsiębiorstwa L. Ranke nie był możliwy na małej parceli w centrum miasta. Nowe obiekty fabryczne, początkowo farbiarnia i apretura, powstały poza ówczesnym obszarem Łodzi, przy ulicy Dąbrówki 19, później Dąbrowskiej 19 (dz. Dąbrowskiego, pomiędzy Podmiejską i Kilińskiego). W okresie międzywojennym, przy Dąbrowskiej 19 funkcjonowało zarówno przedsiębiorstwo założyciela, pod szyldem "Bracia Ranke", jak i inne podmioty, dzierżawiące powierzchnie przemysłowe. Ulokowała tam swoją produkcję, między innymi, firma "F. Jarisch", prowadzona przez synów Floriana Jarischa, Alfreda i Bruna. 

 

Od 1900 r. mieściła się pod tym adresem siedziba Towarzystwa Śpiewaczego „Lira”, zrzeszającego rzemieślników.

 

W 1911 r. dokonano przebudowy pierwotnego domu tkacza i przystosowano parterowy budynek do celów handlowych.

 

Przed I wojną Towarzystwo Kultury Polskiej utrzymywało tutaj czytelnię i bibliotekę publiczną.

 

Tkalnia na Piotrkowskiej 91 została zamknięta w 1915 r. Fabryczna oficyna przeszła w ręce drukarza, Zygmunta Terakowskiego. Od 1919 r. właścicielami drukarni zostali Bolesław Kotkowski (patrz poniżej) i Adolf Fronlich.

 

Materiały udostępnione przez Pana Pawła Nawrockiego.

Od grudnia 1926 r., w prawej części domu frontowego przy Piotrkowskiej 91, funkcjonował sklep żelazny Bolesława Jankowskiego – zobacz zdjęcia. Rozwój przedsiębiorstwa handlowego w następnych latach, pozwolił na otworzenie, w 1937 r., składu hurtowego przy ulicy Pierackiego 9 (dz. Roosevelta).

Z bogatym życiorysem założyciela sklepu żelaznego przy Piotrkowskiej 91, legionisty i konspiratora, można zapoznać się w opracowaniu Pana Pawła Nawrockiego, dostępnym w Kronice Miasta Łodzi – pobierz (.pdf).

Z Piotrkowską 91 związane były również losy brata Bolesława, Kazimierza Jankowskiego, który w latach 1917-19 terminował w drukarni Zygmunta Terakowskiego.

 

Dokumenty archiwalne:

1888 – „O budowie przez Ludwika Ranke murowanej, trzypiętrowej tkalni celem umieszczenia w niej ręcznych warsztatów tkackich i murowanej częściowo trzypiętrowej, a częściowo piętrowej oficyny częściowo mieszkalnej, a częściowo z przeznaczeniem na umieszczenie ręcznych warsztatów tkackich oraz magazynu towarów pod numerem 764 przy ulicy Piotrkowskiej i Spacerowej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1903 – „Projekt nadbudowy trzech pięter magazyny fabrycznego nad istniejącym parterowym budynkiem i budowy murowanych ustępów przy fabryce Rankego pod numerem 764/91 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

1911 – „Projekt na przebudowę przez braci Ranke murowanego, parterowego domu i budowę okien wystawowych pod numerem 91/764 przy ulicy Piotrkowskiej w mieście Łodzi”. [zobacz]

 

Fryderyk Sellin (ur. 1831 r. - zm. 1914 r.) pochodził z Kalisza. W latach 40-tych XIX w. terminował w zawodzie cukiernika w Lublinie i Warszawie. Sellin przybył do Łodzi na początku lat 50-tych XIX w., a w 1853 r. otworzył swoją pierwszą cukiernię. Lokal mieścił się przy Piotrkowskiej 47, w parterowym, murowanym domu Jana Lebelta. Prawdziwą pasją Sellina był jednak zawsze teatr. Pierwsze występy trup amatorskich organizował już w latach 50-tych XIX w. pod tym adresem, w teatrze letnim nazywanym przez łodzian "Pod wiatrakiem", z powodu wiatraków stojących ówcześnie na tyłach sąsiednich posesji (Piotrkowska 93 i 95).

W pierwszej połowie lat 60-tych XIX w. Sellin zakupił nieruchomość przy ulicy Konstantynowskiej 14-16 (dz. Legionów 14-16). Na tyłach funkcjonującej już cukierni, w drewnianych zabudowaniach po byłej wojskowej ujeżdżalni koni, powstał teatr "Arkadia", w latach późniejszych przebudowany i przemianowany na "Apollo", z widownią na 800 miejsc.

Na przełomie XIX i XX w. ambicje teatralne Fryderyka Sellina nadal wykraczały poza poczynione inwestycje. 28 września 1901 r. miało miejsce uroczyste otwarcie Teatru Wielkiego, zbudowanego obok teatru "Apollo". Nowoczesny obiekt, wyposażony, między innymi, w oświetlenie elektryczne i centralne ogrzewanie, mógł pomieścić 1250 widzów. Otwarcie zaszczyciły swoją obecnością liczne znakomitości, wśród nich sam Henryk Sienkiewicz.

Łódzki Teatr Wielki okazał się dla Łodzi za wielki. Widownia, podobnie jak kasa właściciela, świeciła pustkami. W 1912 r. Fryderyk Sellin był zmuszony sprzedać cały teren przy Konstantynowskiej 14-16, razem z dwoma teatrami.

W czasie I wojny światowej Teatr Wielki pełnił rolę niemieckiego lazaretu, a 20 października 1920 r. doszczętnie spłonął w nieznanych okolicznościach. Teatr "Apollo", później pod nazwą "Popularny", funkcjonował jako kino do 1942 r., kiedy to również spłonął.

Działania Fryderyka Sellina na niwie kultury nie były jedynymi jakich się podejmował. W pierwszej połowie lat 90-tych XIX w., razem ze wspólnikiem, Józefem Rachalewskim, Sellin wybudował koszary przy ówcześnie nowo powstającym przedłużeniu ulicy Benedykta (dz. 6 Sierpnia 84-86) - więcej na KOSZARY ŁÓDZKIE. Liczne nieruchomości Fryderyka Sellina przy ulicy Benedykta dały początek potocznemu określeniu tego terenu jako "Zelinówka".

 

Bolesław Kotkowski, działając poprzez utworzoną w styczniu 1923 r. spółkę akcyjną, w 1929 r. przeniósł drukarnię z Piotrkowskiej 91 na ulicę Dowborczyków 18. Drukarnia Kotkowskiego, wykorzystująca sprowadzone z Anglii nowoczesne maszyny "offsetowe", należała w okresie międzywojennym do największych przedsiębiorstw tej branży. W drugiej połowie lat 30-tych XX w. firma zatrudniała 180 robotników, pracujących na 6.500 m² powierzchni fabrycznych (MA). Krótki opis działalności przemysłowej Bolesława Kotkowskiego, w tym czasie związanej jeszcze z Piotrkowską 91, możemy znaleźć w publikacji zamieszczonej w wydawnictwie "Giewont" z 1928 r. (MA).

Obiekty fabryczne na Dowborczyków 18 (dawniej ulica Juliusza 21, nr hip. 1187a - nazwa ulicy od postaci Juliusza Zielke, właściciela fabryki wyrobów drzewnych, mieszczącej się przy Juliusza 32, nr hip. 1126a, obecnie Urząd Skarbowy przy Dowborczyków 9/11) zostały wzniesione przez Teodora Meyerhoffa na przestrzeni lat 80-tych i 90-tych XIX w. W tym czasie powstała dwupiętrowa przędzalnia, tkalnia, drobniejsze budynki przemysłowe i willa właściciela.

1887 - "O budowie przez Teodora Meyerhoffa murowanego, parterowego z poddaszem pomieszczenia wilkowni, ustępów, stajni i wozowni, a także drewnianej, piętrowej wiaty na murowanym fundamencie z murowaną ścianą ogniową (ogniomurem), pod numerem 1187a przy prywatnej ulicy w mieście Łodzi". [zobacz]

Na przełomie XIX i XX w., po pożarze jaki wybuchł w fabryce Meyerhoffa, nieruchomość przeszła w ręce Juliusza Triebe, udziałowca w fabryce kapeluszy przy ulicy Targowej 2.

1901 - "Projekt odbudowy po pożarze murowanej dwupiętrowej przędzalni wełny z nadbudowa poddasza i budowy dwupiętrowej przędzalni z poddaszem, w zamian byłej tkalni z odbudowa trzech murowanych schodów na nieruchomości należącej poprzednio do Teodora Karola Meyerhoffa, pod numerem 1189 przy ulicy Juliusza w mieście Łodzi, a teraz [należącej do] Juliusza Fryderyka Triebe, wedle aktu złożonego u notariusza Płacheckiego z 25 grudnia 1900 roku/7 stycznia 1901 roku, pod numerem 12296". [zobacz]

Pod koniec pierwszej dekady XX w. Triebe sprzedał posesję fabryczną braciom Zapp (Otto, Emil i Alfons Zapp) MA.

1910 - "Projekt budowy przez firmę Bracia Zapp murowanego, parterowego magazynu przędzy pod numerami 15/1187-1189 przy ulicach Juliusza i Targowej w mieście Łodzi". [zobacz]

Produkcję włókienniczą przy Dowborczyków 18 zakończył kolejny pożar, w grudniu 1926 r., który doszczętnie strawił budynek przędzalni (MA).

 

MA (materiały archiwalne) - zobacz

 

Ogłoszenia prasowe:

  • Ludwik Ranke Fabryka chustek i kortów
  • Arnekker i S-ka Skład wyrobów żelaznych, piece szamotowe
  • Bruno Landau Dom handlowo-ekspedycyjny
  • Stanisław Grochal Pracownia obuwia
  • „Union” Towarzystwo Ekspedycyjne
  • Jan Frykowski Biuro czasopism i ogłoszeń
29 marca 2015

Zostań PATRONEM piotrkowska-nr

________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

piotrkowska-nr.pl

© Wszystkie prawa zastrzeżone